Điên đảo mộng tưởng

Tôi mới coi phim Little Buddha của Bertolucci xong. Thật ra tôi cứ nhớ lộn phim Kundun coi lúc hồi mới qua Thụy Sĩ là của Bertolucci nhưng thật ra phim này mới là của Bertolucci. Phim này có thể nói là xuống tay so với phim Vị hoàng đế cuối cùng, hai nhân vật ông bố bà mẹ xây dựng quá đơn giản, tự nhiên có mấy ông sư ở đâu ra qua nhà nói con ông bà là chuyển thân của thầy tụi tôi, vậy mà mặt vẫn trơ trơ ra, phản ứng kì cục. Tuyến truyện kia của Keanu Reeves đóng vai Tất Đạt Đa thì cũng chầm chậm, coi thấy giống kiểu cố tình làm cho giống mấy sách dạy giáo lý, nhưng quay đẹp hơn nhiều so với mấy phim cuộc đời Đức Phật này kia của Ấn Độ làm.

Thế nhưng xét các điểm trừ đó là xét ở khía cạnh điện ảnh, còn nếu xem từ khía cạnh một câu chuyện Phật giáo thì đúng là nó chầm chậm, bình tĩnh, không cần lên gân, nhẹ nhàng thoải mái. Rõ ràng là cố tình nhái kiểu kể chuyện của phim Phật. Và nói lại lần thứ hai: phim quay vẫn rất đẹp kiểu Bertolucci.

Tóm lại là dù xuống tay nhưng vẫn hay, và nhắc lại lần thứ ba là quay đẹp.

Có nhiều đoạn hay, nhất là đoạn thầy lạt ma Norbu ngồi thiền xong viên tịch, xong bóng thầy vẫn còn đâu đây, đọc Bát nhã tâm kinh bằng tiếng Anh và camera lia những thước phim rất đẹp. Các bạn có thể coi trên youtube có trích đoạn đó (thôi coi luôn ở đây đi, tôi cho vào đây để sau này tôi coi lại luôn cho tiện). Đoạn hay nhất là đoạn: vì không có gì để thành tựu, Bồ tát nương vào trí tuệ (bát nhã) tối thượng (ba la mật đa), tâm không còn sợ hãi, tâm không còn sợ hãi thì xa rời mộng tưởng điên đảo, đạt tới Niết bàn.



Bài hát cuối phim vẫn là nhạc của Ryuichi Sakamoto. Lần này là Bát nhã tâm kinh bằng tiếng Phạn phối lại theo kiểu thanh nhạc phương Tây (rất là Baroque luôn).

Kính mời các cụ.



Để tôi đi cop lyrics về cho anh chị đọc
śāriputra: rūpaṃ śūnyatā śūnyataiva rūpaṃ 
(Xá lợi tử, sắc tức là không, không tức là sắc)
rūpān na pṛthak śūnyatā śunyatāyā na pṛthag rūpaṃ 
(Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc)
yad rūpaṃ sā śūnyatā; ya śūnyatā tad rūpaṃ 
(Cái gì sắc cũng đều là không, cái gì không cũng đều là sắc)
tadyathā: gate gate pāragate pārasaṃgate bodhi svāhā
(Vậy hãy đọc chú: gate gate pāragate pārasaṃgate bodhi svāhā)

Không biết sao nghe bài này tôi cứ nghĩ đến một bài khác, chắc nhạc Sakamoto có mấy chỗ giống. Nghĩ hoài vẫn không nhớ được bài khác kia tên là gì, chỉ nhớ giai điệu. Nghĩ thêm một lúc nữa, với sự trợ giúp của Soundhound thì Soundhound bảo là có thể bài này là bài Pavane chăng. A đúng rồi, Pavane, nhưng mà Soundhound bảo là Pavane của Fauré. Không phải, cũng từa tựa, tôi nghe chục nốt đầu là tôi đã biết rồi, pavane này cũng trong trí nhớ của tôi nhưng không phải pavane tôi đang cần tìm. Nhớ thêm một lúc nữa thì tôi nhớ ra đó là Pavane của Ravel. Tên đầy đủ là Điệu pavane cho một nàng công chúa đã qua đời, ôi giời ơi.

Mời quý anh quý chị nghe pavane do Seiji Ozawa chỉ huy, trên youtube có bản chuyển động nữa nhưng mà tiếng bé quá.





Tôi nói thật chứ vai Phật của Keanu Reeves trong phim này thì cũng tạm được thôi. Diễn viên hay nhất trong phim này là người đóng thầy lạt ma Norbu: ông Anh Nhược Thành (英若诚). Ông này từng đóng vai ông trưởng trại tù của Phổ Nghi trong phim Vị hoàng đế cuối cùng, sau bị cách mạng văn hóa đem ra đấu tố. Ông Anh là người Mãn Châu, bà nội lại còn thuộc tộc Ái Tân Giác La, vậy mà lên làm tới thứ trưởng bộ Văn hóa của TQ. Là cựu thứ trưởng mà không hiểu sao ông đóng được phim này, có nhắc tới sự kiện TQ xâm lược Tây Tạng.

Mình đọc một bài viết của một bác sĩ trị liệu tâm lý. Trong đó có một ý ông ấy nhấn mạnh là ông ấy luôn cố giữ để kiểm soát được empathy của chính mình trong quá trình chữa lành. Ước gì mình làm được như vậy. Chỉ phát huy compassion, để phát triển lòng yêu thương trong khi chăm sóc và quan tâm, nhưng giữ cho empathy được kiểm soát. Như vậy, ông ấy giữ được một khoảng cách với những cảm xúc mãnh liệt của người đối diện.

Ước gì mình làm được như vậy.

Đáng lẽ mình nên về trước một tuần. Trong khi việc xong hết rồi, đáng lẽ cần về, mà lại chẳng thể về được.

Khi có vấn đề, mình thường cố gắng giải quyết vấn đề. Đến khi nào kiệt sức thì đi ngủ. Nhưng đó là những vấn đề mình giải quyết được, còn những vấn đề mình không thể làm gì được thì mình chỉ muốn đi ngủ, để không phải lo nghĩ nữa, và hi vọng khi thức dậy thì mọi việc sẽ ổn hơn chút xíu. Nhưng có những khi thức dậy thì mọi việc còn tệ hơn lúc chưa ngủ, hoặc đang không có chuyện gì cả đột nhiên lại có chuyện.

Khi mình nghĩ tới bạn mình đau khổ, mình cũng thấy đau trong lòng. Đau lắm, nó nhói lên. Giống như có những lần mình nghĩ về cái đau khổ của em mình chịu, hoặc về chuyện hai con mèo con qua đời mấy năm trước, hoặc chuyện ngày xưa có lần mình nằm nghĩ về chiến tranh Việt Nam xong mình thấy đau khổ quá (rất nhảm nhí). Cái đau đó khác với những cái đau khổ nội tại mà mình tự trải qua, khác như thế nào thì không nói được, nhưng cảm được. Tạm gọi là cái đau của tha nhân, cái đau của người ngoài, tiếp nhận theo kiểu empathy. Cái đau này nó dựa trên hệ quy chiếu là cái đau của chính bản thân mình từng trải qua, nhưng nó không giống cái đau của bản thể, nó là cái đau của người ngoài quy chiếu lên bản thể. Vì mình là cái bản thể không thể hiểu được chính xác cái đau của người khác (không ai biết chính xác được người khác đau như thế nào, xin chào bác Wittgenstein), mình chỉ hiểu được qua những cái đau của mình có thể trải nghiệm được.

Mình chỉ muốn viết ra cho bạn mình đọc được biết là mình luôn muốn ở cạnh bạn lúc đau khổ. Chúng ta hãy ở cạnh nhau, nỗi đau sẽ vơi bớt, không nhiều thì ít. Yêu bạn nhiều.

Tuần trước là lần đầu tiên mình phải làm phản ứng với một cái chất siêu độc KCN. Ai cũng biết nó độc, nhưng không phải ai cũng đã từng phải xài nó. Như một nhà hóa học đầy trách nhiệm (hừm), trước khi làm mình phải ngồi nghiên cứu coi phải xài nó như thế nào cho an toàn, lỡ bị đổ ra thì làm gì, làm phản ứng xong thì dọn như thế nào, không được để cho nó bị vô axit vì ra HCN vân vân. Cuối cùng sau khi bàn với Sung Hwan và Alissa thì quyết định là sau khi làm xong thì dọn bằng cách đổ NaOH vô cái dung dịch work up xong rồi tống ôxi già vô cho nó xử rồi đem bỏ vô bình dung môi rác riêng.

Dĩ nhiên là mình làm cực kì cẩn thận nên không có chuyện gì xảy ra. Cái ligand mới có thêm nhóm CN bây giờ nó kết tinh lại màu trắng tinh đẹp như phim, thay vì hồi trước là cái bông bông như kẹo bông gòn.

Vì bàn về KCN nên dĩ nhiên mình với Kristers nói nhảm về mấy vụ tự tử bằng KCN. Nó nói ở trường nó ở Latvia hồi mấy chục năm trước có người ở khoa hóa tự tử bằng KCN. Thực tình không hay ho gì vụ này, không chết liền được mà còn phải chịu khổ cả ngày mới đi. Rồi mình nói nó lại về vụ hơn chục năm trước cái vụ ông nghiên cứu sinh trong lab Corey ở Harvard tự tử cũng bằng KCN. Vụ đó đúng là gây chấn động nguyên cái ngành hóa, không chỉ vì Corey siêu nổi tiếng và giải Nobel, mà cũng vì từ vụ đó mà vấn đề về sức khỏe tâm lí của giới nghiên cứu sinh được quan tâm hơn (nhất là ở cái xứ Mẽo đó, nơi mà nghiên cứu sinh bị bóc lột như nô lệ). Chuyện tự tử ở lab Corey được lên nhiều báo, wikipedia, vân vân. Ông nghiên cứu sinh đó cũng phải siêu giỏi, kiểu ngôi sao sáng trong tương lai, ai cũng tiếc, chỉ vì ghép hai miếng phân tử lại không được mà như vậy.

Kristers hỏi mình mày có nghĩ tụi mình có sức chịu đựng cao không. Mình nói có, nếu không thì cũng chết hết rồi. Đó cũng là một phần nói giỡn, nhưng mình thấy đúng là mọi người trong lab mình hầu hết ai cũng lạc quan, vui vẻ và lành mạnh. Có lẽ không khí, tinh thần và phong cách làm việc ở đây không độc hại như ở bên Mĩ. Nicolai có hơi khùng khùng và lâu lâu la lối mọi người nhưng nói chung là không tạo ra một không khí toxic. Áp lực đúng cách và lành mạnh thì luôn luôn tốt.

__________________

Trên Begin Japanology có cái tập về quần jean. Tập này nói về việc Nhật chế lại quần jean cho thời trang bằng cách ngồi cào, xé, đốt, vá... cho nó cũ đi, xong rồi bán với giá trên trời. Có cái ông chuyên gia, nhà nghiên cứu gì đó, liên hệ việc này với việc nghệ thuật chữa chén gốm, bình gốm bị bể, bằng keo vàng, trở thành tác phẩm nghệ thuật trong truyền thống gốm của Nhật. Rồi có cái ông làm quần jean cũng nói là ổng nghĩ cái nguyên tắc thẩm mĩ của việc mặc quần jean sờn, quần jean cũ, rách, nằm ở chỗ sự sờn, cũ, rách nó thể hiện nét đẹp của thời gian, của việc bền chắc.

Mình thì không thích mặc đồ rách và cũng không thấy nó đẹp ở chỗ nào. Mình nghĩ những cái lí lẽ biện giải về cái đẹp kiểu đó nó hơi giả tạo hay đạo đức giả. Cái nét đẹp đến từ sự bền chắc, sự mặc nhiều lần lại được tạo ra một cách nhân tạo, thủ công, nó không đẹp gì. Có cái kiểu áo khoác jean làm theo kiểu áo khoác xưa của nông dân Nhật, vá chằng vá đụp trải qua bao nhiêu đời. Giống như khoác lên cho cái quần cái áo một cái mặt nạ, nó không thật, nó giả tạo. Thay vì để chính cái quần cái áo nguyên vẹn, để cho thời gian thực hiện những biến đổi (mĩ học nếu có) lên trên nó, thì tầng lớp thị dân vương giả ngày nay lại tự mình giả lập những biến đổi thời gian đó. Cái nét đẹp từ sự bền chắc, sự cũ kĩ rồi lại thay đổi theo trend thời trang, nó không còn mang thực chất nữa.

Mình luôn nghĩ nếu mà chủ nghĩa tiêu dùng tư bản có phát triển thì nó nên phát triển theo hướng của Nhật hay châu Âu, sẽ tốt hơn là theo hướng tào lao của Mĩ. Nhưng vấn đề về cái chủ nghĩa tiêu dùng quần jean như trên thì không đồng ý được hehe.

xuyên qua ráng chiều

"Lòng đầy thương nhớ
Mắt dõi trông về
Phương trời xa kia
Xuyên qua ráng chiều
Mưa xuân rơi xuống"

Thơ của Fujiwara no Shunzei trong Tân cổ kim tập.

(Omoiamari 
Sonata no sora wo 
Nagamureba 
Kasumi wo wakete 
Harusame zo kuru)

Tranh của Kawase Hasui, Mưa ở Maekawa vùng Tương Châu (Sagami).

Ơi cây tiêu huyền xinh đẹp

Hôm nay ngồi trong lab tự nhiên radio trên Spotify chơi bài gì mình nghe quen quá, một hồi thì nhớ lại là bài Ombra mai fù hồi cuối tuần ở nhà nghe. Bài hát nằm trong một cái opera Serse không ai biết của Händel làm ở London. Bản thân cái bài hát, tuy không nhiều người biết, nhưng còn nổi hơn cái opera.

Bài hát là cảnh mở đầu của tuồng. Vua Xerxes ngồi trong vườn dưới tán cây tiêu huyền, hát lên ngân nga ca ngợi cây tiêu huyền.

Lời đầu là nhà vua nói về những chiếc lá mềm mại xinh đẹp của cây tiêu huyền yêu quý, cầu cho số mệnh cây được vẹn toàn, cầu cho sấm sét, chớp lòa, bão tố, gió mưa không xâm hại tới cây. Lời này hình như trong tuồng mới có, không bao giờ thấy hát hết.

Lời thứ hai là lời hát:

Ombra mai fu 
di vegetabile, 
cara ed amabile, 
soave più.

Mãi không bao giờ bóng mát
của một loài cây nào
thân mến và đáng yêu
hay ngọt ngào bằng
(cây tiêu huyền của ta).

Có một câu thôi mà nhà vua ngồi hát đi hát lại. Thật là yêu cây yêu lá quá đi.

Bài này ngày xưa Händel viết cho giọng nam thiến. Về sau không còn ai hát giọng nam thiến nữa nên chuyển thành giọng phản nam cao. Bình thường mình thích Jarousky hát mà bài này nhìn ổng biểu cảm thấy ghê quá. Coi bản của Andreas Scholl thấy ổng bận complet, chải tóc đeo kính, đứng dạng chân như Ronaldo sút phạt, hát giọng countertenor cao ơi là cao, thấy thật là ngầu. Cái nốt đầu tiên chữ Ooooommmmm, ngân ra y như tiếng chuông. Giống như nhìn nên tán lá mát ơi là mát trên cao, thấy bầu trời lọt qua kẽ lá, ngân vọng xuống.

 

Tuần trước vì một lí do dở hơi nào đó mà mình không nhớ, mình vô trang wiki của chùa Bút Tháp. Trong đó có cái ảnh một cái am trên nền trời xám xịt mây. Và mình chợt thấy nhớ cái cảnh trời xám xịt mây một cách khủng khiếp. Dù cho đó là cảnh trời xám xịt mây sau tháp chuông nhà thờ Đức Bà, hay cảnh trời xám xịt mây lúc mình nhìn từ cửa sổ ở nhà, thì mình vẫn đều nhớ. Cái cảnh đó, cùng với khí trời man mát, mùi của mưa bão sắp tới, mình đều thấy nhớ. Ở xứ lạnh, hầu như chẳng khi nào có bầu trời như vậy, để sẵn sàng cho một cơn mưa nhiệt đới như vậy.

.

Dạo này mỗi khi lo âu mình uống rất nhiều nước. Thay vì nốc cà phê hay trà thì mình uống nước lọc. Uống đủ hai lít mỗi ngày. Uống nhiều nước và đi tiểu nhiều lần. Cũng có thể mình uống nước vì đạp xe nhiều hơn. Thẻ đi tàu và buýt của mình đã hết hạn, và mình không muốn mua lại, nên mình chăm chỉ đạp xe, mỗi ngày 10 cây số. Rồi còn ăn kẹo chanh nữa.

.

Mỗi khi lo âu mình cứ lẩm nhẩm bài "quán tự tại bồ tát hành thâm bát nhã..." bằng Hán Việt. Mình thích đọc cái bài kinh qua bờ này không chỉ vì nó hay, mà còn bởi vì ngôn từ cứ cuồn cuộn chảy ra sẽ khiến tâm trí mình dịu lại. Mình không còn trong thời kì ghiền Phật giáo nữa, bây giờ mình coi Phật giáo cũng giống như là một cách nhìn nhận thế giới, một cách nhìn nhận rất hay và đẹp.

Bồ tát nương vào Bát nhã thì tâm không còn chướng ngại. Tâm không còn chướng ngại thì không sợ hãi, xa rời được mộng tưởng đảo điên, đạt được niết bàn cuối cùng. 

Mình thích hình tượng Quán thế âm. Ngài tượng trưng cho lòng thương xót. Trong đạo Phật, lòng thương xót mà không có trí tuệ, hay trí tuệ mà không có lòng thương xót thì đều vô nghĩa, không làm được gì cả. Bồ tát Quán thế âm thương xót mọi thứ. Ngài ở lại chốn này, đi ra đi vào mọi cõi, biến hình thành đủ thứ, nam, nữ, đầu ngựa, atula, vân vân để cứu vớt mọi người, mọi vật đau khổ.

Mình thích nghĩ về cái cách mà bồ tát Quán thế âm cảm nhận nỗi đau của tất cả mọi người. Thật là đau, thật là xót. Nhưng ngài không khổ. Ngài có đủ trí tuệ để không cảm thấy khổ nữa.

cái đau là không tránh được, còn cái khổ là do lựa chọn. 

Câu này là Haruki Murakami tự bịa ra hay nhặt đâu đó về, chứ không phải trong kinh Phật. Nhưng nó mang trong đó áo lí của Phật giáo. Cái đau là cái đau vật lí, là cái đau khi mở lòng ra với người khác, hay với toàn thể chúng sinh. Còn cái khổ là khi ta tự để mình chìm vào trong cái đau, chìm vào trong sự sân hận, đổ lỗi.

Schopenhauer viết về nghịch lí con nhím, là một ẩn dụ nói về sự tổn thương gây ra bởi sự thân mật ở con người. Nhưng mình nghĩ cũng có thể dùng để nói về sự tổn thương khi bồ tát mở lòng ra. Khi trời lạnh, những con nhím trong hang đứng sát lại với nhau để chia sẻ hơi ấm, nhờ đó mà chúng mới sống sót được. Càng đứng gần nhau thì càng ấm, nhưng gai của chúng sẽ đâm lẫn nhau, làm tổn thương nhau. Tương tự, một vị bồ tát thấu hiểu cái đau của toàn bộ các cõi, sẽ như bị vô số cái gai đâm vào trong lòng. Đau đến cùng cực, đau đến vô lượng, nhưng hoàn toàn không khổ. Như vậy thì mới phát triển được lòng bi vô lượng.

Mình nhớ có lần mình coi trên youtube có đoạn phim Dalai Lama khi thuyết về tâm thương xót, thì chợt bật khóc, đưa khăn lên quệt nước mắt. Dalai Lama cũng được Phật giáo Tây Tạng coi là một biến thân mấy chục đời của bồ tát Quán thế âm.