Những câu chuyện

(don't know whose picture this is, but found it here)

Ninetales kể cho tôi nghe câu chuyện về sự hình thành. Đầu tiên, từ hư vô và hỗn độn, một quả trứng hình thành, nở ra Arceus. Arceus tạo ra Dialga, Palkia và Giratina. Arceus trao cho chúng quyền năng điều khiển thời gian, không gian và vật chất-phản vật chất. Giratina sống trong một thế giới gọi là thế giới méo mó, nó tồn tại song song với thế giới này, nhưng về bản chất cùng là một. Ở đó thời gian ngưng đọng và không gian bị gãy vụn.

Tôi ngạc nhiên, chưa ai kể cho tôi điều này cả. Espeon cũng chưa kể bao giờ.

Espeon biết, cái gì nó cũng biết, Ninetales nói vậy, nhưng Espeon chỉ kể những gì nó cho là cần thiết nhất trong một thời khắc nhất định.

___________________

Ninetales cũng kể cho tôi một câu chuyện khác. Chuyện về Groudon và Kyogre. Về trận chiến của hai kẻ tạo nên đất liền và đại dương trên hành tinh này. Rayquaza xuất hiện và chế ngự trận chiến ra sao.

Tôi bảo, Espeon đã kể cho tôi về Groudon, Kyogre và Rayquaza rồi, nhưng nó chỉ nói về những hoa văn kì lạ trên người của chúng.

Espeon biết, cái gì nó cũng biết, Nintales nói vậy, nhưng Espeon chỉ kể những gì nó thích và nó biết là cậu thích trong một thời khắc nhất định.

___________________

Ninetales, Ninetales, ngươi có chín cái đuôi hay chín câu chuyện?

___________________

Một hôm, Espeon nói với tôi, hãy đến Olivine mà dạo chơi một chuyến.

Nhưng những con hẻm sẽ dẫn tới đâu, tôi hỏi.

Umbreon sẽ ở đó. Cậu biết đấy, nó không lừa gạt ai.

Tôi sẽ tìm thấy Umbreon ở đâu?

Ở cuối con hẻm, nơi tiếp giáp bầu trời, mặt đất và đại dương.

Ở đó có Groudon, Kyogre và Rayquaza không?

Nếu may mắn, cậu sẽ tìm thấy?

Cậu phải biết chứ?

Ừ, nhưng tôi sẽ không nói.

___________________

Dù gì thì cũng cứ lên đường.

It's been a while

Khúc điền dã thời thơ ấu (The Childhood Idyll) - William Bouguereau

A journey, after all, neither begins in the instant we set out, nor ends when we have reached our door step once again. 

(Ryszard Kapuscinski: Travel with Herodotus)

It has been a while
Sky has been changed
Men have been gone
Life has been tore
More tales have been told.


Then we will meet
Maybe at that same place
Smelling that same scent
Singing that same song;
Or maybe not
Since we are changed
I am no longer that kid
You grow up to be a lovely one
We have been growing apart
So differing from the songs we sang. 


It has been a while
For us, oh, my childhood!
Alas, the road is still ahead,
Which we might walk on alone.


It has been a while
Days and days and nights and nights
All flew over the cuckoo's nest
And we will meet again at last
Another tale will again be told.





_____________

For a friend of my childhood. For the time we meet again after an 8-year time.

Quả lê

Yann Martel (Beatrice and Virgil)


QH dịch

Ai mang theo một con dao và một quả lê sẽ không bao giờ sợ hãi bóng tối.

(Virgil và Beatrice đang ngồi dưới gốc cây.
Chúng lặng nhìn một cách trống rỗng.
Im lặng)
Virgil(V): Ước gì tớ có một quả lê.
Beatrice(B): Quả lê hả?
V: Ừ, một quả chín và thật mọng nước.
(Ngưng lại)
B: Tớ chưa từng có một quả lê bao giờ.
V: Gì, thật à?
B: Thật ra tớ còn không nghĩ tớ từng nhìn thấy một quả lê nào.
V: Làm sao mà thế được. Lê đầy ra thế kia.
B: Bố mẹ tớ toàn ăn táo và cà rốt. Tớ đồ rằng hai người không khoái lê lắm.
V: Nhưng lê ngon lắm! Xem nào, tớ cá là thế nào cũng phải có một cây lê ở đâu đây. (nó nhìn quanh.)
B: Tả tớ nghe xem. Quả lê trông thế nào?
V (ngồi xuống): Để thử xem. Nào... Bắt đầu thế này nhé, quả lê có hình dạng tuyệt lắm. Quả lê tròn này, phình to ở phần đáy nhưng hẹp lại về phía đỉnh.

B: Như quả bầu ấy à?
V: Quả bầu? Cậu biết quả bầu mà không biết quả lê hả? Hay thật! Thôi, sao cũng được, quả lê còn bé quả bầu con cơ và trông thích mắt hơn. Quả lê nó đối xứng, nhưng hẹp và gọn, phần nửa trên đứng thẳng và canh ngay chính giữa phần nửa dưới. Cậu hình dung ra chứ?
B: Chắc là hình dung được rồi.
V: Giờ đến với phần nửa dưới nhé. Cậu có tưởng tượng trong đầu một loại quả tròn và to được không?
B: Như quả táo ấy à?
V: Không hẳn vậy. Nếu cậu tưởng tượng ra quả táo trong đầu, cậu sẽ thấy cái phần phình to nhất của nó nằm ở hoặc là phần giữa hoặc là phần ba ở trên, đúng không?
B: Đúng rồi. Còn quả lê không thế à?
V: Không, đề hình dung ra quả lê, cậu phải hình dung quả táo mà phần to nhất của nó nằm ở phần ba phía dưới.
B: Rồi, tớ cảm nhận được.
V: Nhưng đừng so sánh quá đà như vậy. Phần đáy quả lê không giống phần đáy quả táo.
B: Không giống hả?
V: Không. Phần lớn quả táo đứng trên cái phần trông giống như cái mông, gọi như vậy đi, là bốn hay năm cái đế tròn tròn giữ cho nó không đổ nhào xuống. Lên trên mấy cái phần mông đó, có một cái lỗ, cứ gọi là hậu môn của quả táo đi, nếu coi quả táo là một cái con gì đấy.

B: Tớ có thể hình dung chính xác những gì cậu nói trong đầu.
V: Còn quả lê thì không như thế. Quả lê không có mông, đáy nó tròn.
B: Thế làm sao nó đứng?
V: Nó không cần đứng, nó treo trên cây hay nằm nghiêng một bên.
B: Nó vụng về cứ như quả trứng ấy nhỉ.
V: Còn vài điểm nữa về phần đáy quả lê: hầu hết các quả lê không có đường khía dọc như quả táo. Phần lớn các quả lê có đáy mịn, tròn và bằng.
B: Thích nhỉ!
V: Thật thế đấy! Giờ đi lên phía bắc xích đạo của quả lê nhé.
B: Tớ đang theo cậu đây.
V: Tớ sẽ nói về cái phần hẹp của quả lê.
B: Tớ chưa hình dung ra. Quả lê có tụ lại ở một điểm không? Nó có trông giống hình nón không?
V: Không. Tưởng tượng ra cái đỉnh của quả chuối nhé.
B: Đỉnh nào?
V: Cái đỉnh ở phần đuôi quả chuối ấy. Cái phần cậu cầm để ăn ấy.
B: Cậu nói loại chuối nào? Có cả trăm loại ấy chứ.
V: Thật à?
B: Ừ. Vài loại nhỏ như ngón tay, vài loại thì như cái chùy. Hình dạng cũng biến thiên đủ kiểu cũng như vị từng loại.
V: Tớ đang nói về cái loại thông thường, màu vàng, ăn ngon.
B: Loại chuối thường gặp, ừm, M.sapientum. Cậu nên gọi là cái loại chuối Gros Michel.

V: Cậu làm tớ ấn tượng đấy.
B: Tớ biết cũng kha khá về chuối mà.
V: Cậu rành hơn cả một con khỉ (chú thích tí, Virgil là con khỉ, Beatrice là con lừa). Giờ hình dung ra đỉnh của quả chuối nhé, rồi đặt nó lên đỉnh quả táo, rồi xem xét sự khác biệt giữa quả táo và quả lê tớ vừa miêu tả.
B: Cậu ghép thú vị thật.
V: Rồi, giờ thì làm cho các đường nét mềm mại hơn, để cho quả chuối hòa làm một với quả táo nào. Cậu tưởng tượng ra chưa?
B: Rồi.
V: Một chi tiết cuối. Tại cái đỉnh trên cùng của cái quả táo-chuối này, đặt vào một cái cuống thật xù xì, như một cái thân cây luôn. Thế là cậu đã có một hình dung gần đúng về quả lê đấy.
B: Quả lê nghe đẹp nhỉ.
V: Ừ, nó rất đẹp. Về màu sắc, quả lê có màu vàng với chấm đen.
B: Như quả chuối á.
V: Không, không phải. Quả lê không vàng chóe như thế, nó màu xỉn xỉn, mờ mờ. Màu vàng đó là màu vàng nhạt nhạt, tai tái, gần chuyển sang màu be, nhưng không sang màu kem, gần giống như tô màu nước lên vậy. Còn các cái chấm thì có khi màu nâu nữa.
B: Các chấm phân bố thế nào?
V: Không giống chấm trên người con báo đâu. Nó giống như các bóng râm hơn là những cái chấm, phụ thuộc vào độ già của quả. Thêm nữa, quả lê chín rất dễ bị thâm, vì thế cần bảo quản cẩn thận.
B: Ờ, quả nào chả thế.
V: Giờ đến vỏ quả lê. Nó rất ư kì dị, khó mô tả lắm. Tớ với cậu vừa nói về quả táo và quả chuối.
B: Ừ.
V: Hai cái thứ đó có vỏ láng và trơn.
B: Đúng thế thật.
V: Quả lê không có vỏ láng và trơn.
B: Thật à?
V: Ừ, quả lê có vỏ sần sùi.
B: Như quả bơ à?
V: Không, nhưng vì cậu nhắc tới quả bơ, quả lê có dạng giống giống quả bơ đấy, có điều đáy quả lê thường phình ra.
B: Đỉnh thế!
V: Và quả lê teo lại ở phần trên hơn là quả bơ. Nhưng mà dù sao, hai quả này cũng giông giống nhau.
B: Tớ hình dung ra rồi.
V: Nhưng cậu không thể so sánh vỏ quả. Vỏ quả bơ có nhiều mụn như con cóc ấy. Nó trông như là cái quả bị bệnh phong. Quả lê thì khác ở độ nhám của vỏ quả, rất thanh nhã và chạm vào rất thích. Nếu cậu phóng đại lên được một trăm lần tiếng ngón tay miết lên quả lê khô, cậu có biết nó nghe thế nào không?

B: Thế nào?

V: Nó nghe như là tiếng cái đầu kim cương của máy hát đặt vào khe rãnh của cái đĩa hát. Cái tiếng tách tách nhảy múa ấy đấy, như là tiếng lách tách của một ngọn lửa sáng nhất và khô ấm nhất.

B: Quả lê quả là loại quả đẹp nhất trái đất!

V: Đúng thế đúng thế! Vỏ quả lê là thế đấy!

B: Ăn vỏ quả lê được không?

V: Dĩ nhiên được, nó không xôm xốp như vỏ quả cam. Vỏ quả lê vô cùng mềm mại khi chín.

B: Vị quả lê thế nào cậu?

V: Khoan, cậu phải ngửi trước. Một quả lê chín thở ra một làn hương rất thoang thoảng và phảng phất, quyền năng của nó nằm trong ấn tượng nhẹ nhàng để lại trên khứu giác. Cậu có tưởng tượng ra được mùi nhục đậu khấu và mùi quế không?

B: Được.

V: Mùi quả lê có tác động lên tâm hồn y như các mùi thơm thảo mộc đó. Tâm hồn bị bao vây, như bị bỏ bùa, và một ngàn lẻ một ký ức và liên tưởng sẽ trào lên khi tâm hồn đào sâu xuống để cố hiểu lấy cái sức quyến rũ của thứ mùi hương cám dỗ này - nhưng cậu chẳng bao giờ hiểu được.

B: Còn vị của nó thế nào? Tớ không chờ được nữa.

V: Quả lê chín sẽ có nước ngọt tràn ra.

B: Nghe thấy ngon quá.

V: Bổ quả lê ra thì cậu sẽ thấy nó có một thứ thịt quả trắng sáng rực. Nó phát sáng lên vì ánh sáng tự bên trong nó. Ai mang theo một con dao và một quả lê sẽ không bao giờ sợ hãi bóng tối. 

B: Tớ nhất định phải có một quả.

V: Độ chắc của quả lê cũng là một phần khó nói thành lời. Có khi quả lê khá giòn.

B: Như táo à?

V: Không, không giống quả táo đâu. Quả táo chống lại bị người ta ăn. Quả táo không bị ăn, nó bị chinh phục. Còn sự giòn của quả lê thì mời gọi và mỏng manh hơn. Ăn một quả lê giống như là ... hôn vậy.

B: Trời ơi, nghe thú vị quá!

V: Thịt quả lê khá sạn. Nhưng nó tan ra trong miệng.

B: Điều như vậy mà cũng có thể ư?

V: Tất cả lê đều thế. Đó là về hình dạng, cảm giác, mùi hương và độ chắc của quả. Tớ còn chưa nói về vị quả lê với cậu.

B: Trời ơi!

V: Vị của quả lê ngon sẽ như thế này khi cậu ăn, khi răng cậu ngập trong niềm hạnh phúc, nó trở thành hoạt động chính yếu chiếm lĩnh tất cả mọi thứ còn lại. Cậu chẳng muốn làm gì khác ngoài ăn quả lê của cậu hết. Cậu sẽ muốn ngồi hơn là đứng. Cậu sẽ muốn ở một mình hơn là với bạn bè. Cậu sẽ muốn có lặng im hơn là có âm nhạc. Tất cả mọi giác quan của cậu ngừng hoạt động, trừ vị giác. Cậu không còn thấy gì nữa, không còn nghe gì nữa, không còn cảm gì nữa - hoặc là tất cả dồn sức vào việc giúp cậu nhận thức được vị ngon thần thánh trong quả lê của cậu.

B: Nhưng thật sự thì vị của nó thế nào?

V: Quả lê có vị như, nó có vị như ... (nó vật lộn một hồi rồi nhún vai). Tớ không biết. Tớ không biết diễn tả bằng lời thế nào. Quả lê có vị như nó vậy.

B (buồn): Tớ ước gì cậu có một quả.

V: Và nếu tớ có một quả, tớ sẽ tặng cho cậu.

(Im lặng)

Argonath - Lord of the Rings

Argonath, còn gọi là Cổng Argonath hay Cột Vua, là công trình vĩ đại gồm 2 pho tượng rất lớn đặt hai bên bờ sông Anduin, được xây dựng nhằm đánh dấu ranh giới phía Bắc của Gondor. Hai pho tượng được tạc theo hình dáng của Isildur và Anárion, hai anh em,  hai vị vua đồng cai trị Gondor ở phía Nam cùng với cha mình lúc đó là Elendil cai trị phía Bắc. Trong cuộc chiến tranh Liên minh Lần cuối, chính Isildur là người đã chặt đứt ngón tay đeo nhẫn của Sauron nhưng sau đó là từ chối không hủy chiếc nhẫn trong ngọn lửa Mordor.

Hình ảnh trong phim của Peter Jackson.

Những người khổng lồ

Iliad (1): Athena bay ra can Achilles cãi nhau với Agamemnon (quyển 1)

Iliad (2): Hịch của Agamemnon và lời hát của Homer (quyển 2)
Iliad (3): Hector dòm thấy thằng em quá hèn nhát nên đã chửi ra sao (quyển 3)

"Hỡi Achilles, hãy kính sợ thần linh,

Hãy thương hại ta, một vị vua tủi nhục

Mang trên vai gánh nặng đầy khổ cực

Làm một điều chưa ai từng trả qua

Đó là hôn lên tay kẻ đã giết chính con ta."

(trích quyển 24 - Iliad - Homer, dịch theo bản dịch tiếng Anh của George Chapman)

(up phim lên rồi mà nó bị mất tiêu, mời các bạn click vào đây để xem đỡ)

Trích trong Troy (2004), đạo diễn Wolfgand Petersen.

Priam cầu xin Achilles trả lại xác Hector (tranh: Alexander Ivanov)

Sau khi chiến đấu và chiến thắng Hector - hoàng tử thành Troy, Achilles kéo xác Hector theo xe mình trở về doanh trại của quân Hy Lạp. Buổi tối hôm đó, Priam - vua thành Troy - bí mật đến trại của Achilles.
_____________________

Priam tiến vào, hôn tay Achilles.
Achilles: -Ông là ai?
Priam: -Ta vừa làm một điều mà chưa ai trên đời này từng làm. Ta hôn lên tay của kẻ đã giết con trai ta.
Achilles: -Ông là Priam?
Priam gật đầu.
Achilles: -Làm sao ông tới được đây?
Priam: -Ta cho là ta rành đất nước của chính ta hơn là người Hy Lạp.
Achilles (đỡ Priam dậy): -Ông thật dũng cảm. Ta có thể cắt đầu ông trong một cái chớp mắt.
Priam: -Ngươi nghĩ cái chết giờ đây còn làm ta sợ nữa sao? Ta đã chứng kiến đứa con trai cả của ta chết, chứng kiến cảnh ngươi kéo lê xác nó sau xe ngựa... Hãy trả nó lại cho ta. Ngươi biết nó xứng đáng có một tang lễ trang trọng theo đúng danh dự của nó mà. Trả nó lại cho ta.
Achilles: -Hắn giết em ta.
Priam: -Nó nghĩ hắn là ngươi. Bao nhiêu anh em ngươi đã giết rồi? Bao nhiêu người con, người cha, người anh và người chồng? Bao nhiêu hả, Achilles dũng mãnh?...
            Ta biết cha của ngươi. Ông chết trước khi thời của ông đến. Nhưng ông may mắn khi không phải sống đủ lâu để thấy con trai mình ngã xuống...
            Ngươi đã lấy mọi thứ của ta, đứa con trai cả, người kế thừa ngôi vua của ta, người bảo vệ vương quốc của ta. Ta không thể thay đổi những gì đã xảy ra, đó là ý muốn của các thần. Nhưng hãy cho ta ân huệ nhỏ này. Ta yêu đứa con trai của mình từ lúc nó mở mắt cho tới tận khoảnh khắc ngươi làm mắt nó nhắm lại.
            Hãy để ta tắm rửa cho nó. Hãy để ta đọc lời cầu nguyện. Hãy để ta đặt hai đồng xu lên mắt nó để trả cho người đưa đò.
Achilles: -Nếu ta cho ông ra khỏi đây, nếu ta cho ông lấy lại thân xác của hắn, sẽ không có gì thay đổi đâu. Ông vẫn là kẻ thù của ta vào buổi sáng.
Priam: -Ngươi vẫn là kẻ thù của ta ngay tối nay. Nhưng ngay cả kẻ thù cũng có thể tỏ lòng kính trọng lẫn nhau.
Achilles (im lặng, đi ra một bên): Ta kính trọng lòng can đảm của ông. Hãy gặp ta ở ngoài. (đi ra)

Achilles (bọc xác Hector lại và khóc): Chúng ta sẽ gặp lại nhau sớm, người anh em.

____________________

Đoạn này là một đoạn hay trong phim Troy. Troy là một phim hay, vượt ngoài mong đợi của tôi.
Đoạn phim này khắc họa được những giọt nước mắt của Achilles đã rơi xuống trong quyển cuối cùng của Iliad. Không như mọi người thường nghĩ, Iliad của Homer dừng lại ở đoạn Priam đến xin xác Hector về và chôn cất. Con ngựa thành Troy nổi tiếng được kể lại trong các tác phẩm khác của các tác giả khác, rõ nét nhất trong đó là Aeneid của Virgil (đây cũng là một anh hùng ca nổi tiếng của nhà thơ La Mã Virgil, kể về Aeneas người thành Troy trốn thoát khỏi thành Troy sụp đổ và đến Ý, là tổ tiên của hai anh em sinh đôi Romulus và Remus, người sáng lập ra thành Roma).

Phim Troy kể về cuộc chiến thành Troy mà không có bóng dáng một vị thần nào, là một phim lịch sử chứ không phải một phim thần thoại. Ngay cả nữ thần biển Thetis, mẹ Achilles, trong phim cũng được khắc họa như một người phụ nữ bình thường, trong khi ở Iliad, bà được Homer miêu tả với rất nhiều sức mạnh đến từ biển, ban cho Achilles đủ thứ vũ khí, áo giáp.

Trong Homer, Troy là một cuộc chiến mà đủ các vị thần tham gia. Họ không trực tiếp đánh trận nhưng góp phần làm ảnh hưởng đến thế cục. Thần Apollo cho rằng Achilles lấy xác Hector về, không để cho Hector được chôn, kéo lê xác trên mặt của đất là tỏ ra không tôn trọng đất mẹ. Thế là Zeus phải cho Thetis đi truyền đạt ý nguyện cho Achilles cần phải trả xác Hector lại và phái thần Cầu vồng Iris truyền đạt cho Priam là phải đi xin lại xác Hector cùng với sự dẫn đường của Hermes. So với câu chuyện đầy thánh thần của Homer, bộ phim Troy rõ ràng mang tính nhân văn hơn nhiều.

Xem phim, tôi thấy thần thoại Hy Lạp dưới một góc độ khác, một góc độ nhân văn. Đó cũng từng là những con người, họ đã được thần thánh hóa vì những chiến công của họ, vì những điều họ đã làm. Những gì những con người của lịch sử ấy đã làm chính là điều khiến họ được cả ngàn năm sau nhớ đến, như lời bài hát chính thức của Troy "Remember" mà Josh Groban hát:

I'm with you, whenever you tell my story, 
for I am all I've been done.


Cuối cùng thì Achilles cũng chết, chết một cái chết đầy tính thần thoại trong một bộ phim không hề thần thoại, theo đúng kịch bản của bi kịch Aeschylus (tiếng Việt đọc theo tiếng Pháp là Étsin, còn đọc chánh xác tiếng Hy Lạp là Ét-xơ-khi-lús): Achilles bị Paris bắn thẳng vào gót chân, khi đang ôm lấy Briseis. Cái chết của Achilles, những giọt nước mắt của Achilles, cơn giận dữ của Achilles, ánh nhìn của Achilles, lời nói và cử chỉ của Achilles, sự dũng mãnh và hiếu chiến và cả tình yêu của Achilles đều làm nên hình ảnh của một người anh hùng. Tất cả những thứ đó, Brad Pitt đều thể hiện một cách tuyệt vời qua vai diễn của mình.

____________________

Tôi nhận ra Iliad thực sự là một quyển khó nuốt. Tôi đọc bản dịch của Chapman, một bản dịch từ thế kỉ 17, một bản dịch được đánh giá là hay và tuy có hơi chế biến lại về từ ngữ so với bản tiếng Hy Lạp cổ nhưng giữ trọn vẹn phong cách của Homer. Tuy thế, đối với tôi, đó là một bản dịch khó đọc, tôi phải đọc cùng với bản dịch thô của Butler.

Tôi vừa đọc được vài trang của quyển 1 thì phải ngừng lại, để giành sau khi thi đại học xong sẽ giành thời gian đọc tiếp. Tự nhiên hôm nay ngứa ngáy tay chân, ngồi xem lại đoạn Priam gặp Brad Pitt, à gặp Achilles.

___________________

Nếu sau này người ta có kể lại câu chuyện của tôi, hãy để cho họ nói rằng tôi đã bước đi cùng những người khổng lồ. Con người sinh ra và chết đi như lúa mạch mùa đông, nhưng tên tuổi của họ không bao giờ chết. Hãy để họ nói rằng tôi sống cùng thời với Hector, người thuần ngựa. Hãy để họ nói rằng tôi sống cùng thời với Achilles...
(Odysseus - lời nói cuối phim)

Lá chưa ai quét cửa thông

Thuật hứng (số 6)
Nguyễn Trãi


Cảnh cũ non quê nhặt chốc mòng, 
Chiêm bao ngờ đã đến trong. 
Chè tiên nước ghín bầu in nguyệt, 
Mai rụng hoa đeo bóng cách song. 
Gió nhặt đưa qua trúc ổ, 
Mây tuôn phủ rợp thư phòng. 
Thức nằm nghĩ ngợi còn mường tượng, 
Lá chưa ai quét cửa thông.

_______________________

Muốn xem tranh thì cần có gì?

[ He he, bài đầu tiên được đăng ở Soi. ]

http://soi.com.vn/?p=37039#comment-4088

Giấy - Tranh của Claudio Bravo

Thật ra, nếu tìm hiểu kỹ về lịch sử hội họa thì có thể dễ dàng biết được rằng lối vẽ realism này (photorealism và hyperrealism) vốn có gốc rễ sâu xa từ những khám phá của Giotto về phối cảnh. Lối vẽ này từng bị giới hội họa “mới”, bắt nguồn từ thời Manet, Monet kịch liệt phản đối, tạo thành một làn sóng đối nghịch với trào lưu Tân Cổ điển (Neo-classicism) đang thịnh hành lúc đó ở Pháp. Chính là vì lối vẽ này tôn thờ hoàn toàn quan niệm về nghệ thuật của Aristotle: Nghệ thuật là bắt chước tự nhiên. Hay theo nhiều nhà nghiên cứu lịch sử nghệ thuật và các nhà phê bình là chính việc quá lạm dụng phương pháp phối cảnh khiến cho thế giới quan của cả nền văn minh phương Tây bị bó hẹp trong một khuôn mẫu, hạn chế cách chúng ta nhìn thế giới chỉ bằng một cách nhìn theo phối cảnh 3 chiều của hệ trục Oxyz.

Vệ nữ - Tranh của Claudio Bravo

Tuy nhiên, sự ra đời của máy ảnh, cũng như việc áp dụng nghệ thuật nhiếp ảnh để tạo ra các trường phái tả chân mới như photorealism ở trên đã khiến cho cách nhìn phối cảnh phần nào được giải phóng. Tuy thế, việc nhìn theo phối cảnh vẫn khiến cho cách nhìn nhận của con người bị hạn chế nhiều.

Thiết nghĩ, một người xem tranh, thưởng thức hay hưởng thụ nghệ thuật có quyền được xem theo ý thích của mình. Tôi có thể cảm thấy những bức họa chân thực như thế này là tầm thường, tôi thích xem những cách nhìn mới lạ về thế giới này cơ, theo các chiều thời gian như tranh đụn cỏ hay nhà thờ của Monet, hay xem cách ánh sáng long lanh chuyển động trong các bức hoa súng của ông, hoặc xem tranh tĩnh vật được vẽ từ đủ các điểm nhìn của Cézanne. Nhưng cũng có thể tôi chả hiểu những cách nhìn mới đó là cái quái gì, làm sao tôi thích được!

Tĩnh vật với bức màn - Tranh của Cézanne

Hoặc là trường hợp tôi cũng hiểu đấy, bức Những cô nàng Avignon của ông trùm Lập thể Picasso, vẽ hàng mớ những hình kỉ hà, cắt xẻ không gian quen thuộc ra làm nhiều mảnh, tôi nhìn vào, ừ thì hay đấy, nhưng tôi chả thấy gì đẹp cả, thế cũng làm sao tôi thích được.

Những cô nàng xứ Avignon - Tranh của Picasso

Mặc kệ những tư tưởng, những cách nhìn, những lý thuyết, triết lý, bla bla bla cao siêu kia, tôi xem tranh là vì đẹp, là vì nó kích thích những chiều kích trong tâm hồn tôi, tôi có thể nói như thế. Nếu như thế, tôi thích nhìn mấy cô gái khỏa thân trong tranh Tân Cổ điển của Ingres, Bouguereau hơn chứ, bức Khỏa thân đi xuống cầu thang của Duchamp, tên nghe hot vậy chứ có gì hay ho đâu mà xem.

La Grande Odalisque - Tranh của Auguste Dominique Ingres

Khỏa thân đi xuống cầu thang - Tranh của Duchamp

Nói thì cũng nói như vậy, chứ nếu người xem tranh chỉ bó hẹp tầm nhìn của mình trong mấy bức dễ nhìn, tả chân, hiện thực, xem mãi thế nào cũng nhàm. “Phú quý sanh lễ nghĩa”, đời sống càng cao, việc thưởng thức nghệ thuật càng nâng tầm và đòi hỏi người thưởng thức phải tự nâng trình của mình lên. Như là nghe nhạc cổ điển, người nghe được mấy bản nhỏ nhỏ, có thể đi khoe với mọi người là mình nghe được cái thứ nhạc quý tộc này rồi. Thế nhưng, nghe một thời gian những bài nhỏ nhỏ ấy, thế nào cũng phát nhàm, người ta sẽ có nhu cầu muốn thưởng thức những tác phẩm to, những concerto, symphony, như thế cũng phải bỏ công ra ngồi gõ Google tìm hiểu hay vào thư viện ngồi đọc, nếu không thì chẳng thể cảm được cái thứ âm thanh hòa trộn đùng đùng ầm ầm đang dội vào hai tai.

Xem tranh cũng thế, người xem cũng cần tự trang bị cho mình những kiến thức về các trào lưu, ý nghĩa của những tư tưởng mới trong hội họa, để mình có thể nhìn nhận cho toàn vẹn. Sau khi lý trí đã cất lời, sau đó, con tim mới có đủ quyền để từ từ lên tiếng, “Ôi, tôi hiểu hết những thứ hay ho này rồi. Nhưng tôi vẫn thích tranh kiểu XYZ này hơn”.

Vài điều em suy nghĩ là như vậy.