Dạ lai u mộng

Đêm rồi mộng ảo chợt về nhà
Bên song cửa
Đang điểm trang
Nhìn nhau không nói
Chỉ ngàn lệ tuôn tràn
Liệu mấy năm ròng đoạn trường ấy
Đêm trăng tỏ
Đồi thông non


Đoạn trên là phần đuôi của bài từ theo điệu Giang thành tử của Tô Thức. Bài có tựa nhỏ là Đêm 20 tháng Giêng ghi lại giấc mộng.

Bài này mình nghĩ là một trong những bài thơ tình cổ buồn nhất của Trung Quốc. Tô Thức viết về giấc mộng gặp lại người vợ chết trẻ của mình. Trong giấc mơ, trở về quê cũ, ông thấy mình đứng bên song cửa xưa. Bên kia song là vợ vẫn đang trang điểm như ngày nào. Bốn mắt nhìn nhau không nói nên lời chỉ có lệ chảy tràn xuống áo (bị nhiễm thập ngũ tòng quân chinh rồi nên có cụm này dùng hoài).

Bài từ còn lời 1, nhưng mình thích lời 2 hơn vì nó thảm hơn. Lời 1 mang tính chất kể lể âm dương đôi ngả.

Tranh Mai Trung Thứ lần trước xem bán đấu giá nhưng tiền kinh quá mua không nổi.

夜來幽夢忽還鄉
小軒窗
正梳妝
相顧無言
惟有淚千行
料得年年腸斷處
明月夜
短松崗

Dạ lai u mộng hốt hoàn hương
Tiểu hiên song
Chính sơ trang
Tương cố vô ngôn
Duy hữu lệ thiên hàng.
Liệu đắc niên niên trường đoạn xứ
Minh nguyệt dạ
Đoản tùng cương



  
(bản thu cuối cùng của du Pré trước khi mất dần khả năng kéo cello rồi qua đời chính là cái bản nhạc này, bài nhạc nghe như u mộng của César Franck.)

Kí ức là một lời nói xạo hoa mĩ

(ảnh ăn trộm của Quỳnh, từ phim nào thì ai cũng biết)

Đủng đỉnh chiều hôm giắt tay

Trông thế giới phút chim bay

Nguyễn Trãi

Trước Tết mình mua một cây hoa trà trắng về đem vào Viện để chăm. Mình gọi cây hoa trà là "nó", vì trong đầu mình không có khái niệm gán giới tính cho cây hoa trà. Elena thì kêu cây hoa trà là "she", chắc tại vì Elena người Ý nên trong đầu bạn tự mặc định cái cây là giống cái. Nó (cây hoa trà) có nhiều nụ nhưng chỉ ra được đúng một bông hoa. Sau một tuần hít thở đủ thứ lành mạnh trong lab, tất cả các nụ hoa khác đều tèo. Riêng cây hoa trà thì vẫn sống, chỉ có nụ hoa là tèo. Lá bắt đầu ua úa. Sau Tết, khi mình quay trở lại Thụy thì cây hoa trà (đã được dời xuống phòng uống cà phê) đã xanh mơn mởn trở lại (nhưng tất cả các nụ vẫn tèo).

Khi bị bệnh nằm ở nhà đọc Đôrêmon thì mình đọc lại truyện bố Nôbita kể về cô gái hoa bách hợp. Nhớ có lần mình ghi rằng cái tập này nói về việc kí ức là một lời nói xạo hoa mĩ.

Kí ức của mình cũng là nhiều lời nói xạo. Đôi khi mình quen với một lời nói xạo hoa mĩ diễn đi diễn lại trong đầu tới nỗi mình đầu mình cho rằng đó là 90% kí ức thật. Lí do thì vô vàn, có thể lúc ghi nhận kí ức đó đầu mình quá lộn xộn nên về sau, não tự động cường điệu một số cảm giác vào để đưa ra một loại kí ức chứa đựng được. Hãm nhất là trường hợp trước khi bắt đầu ghi nhận, mình quá bối rối nên đầu mình tự diễn trước một loạt các tình huống sẽ xảy ra, rồi tới khi sự kiện xảy ra thật thì não mình bị rối loạn với các kịch bản tự diễn trước đó và xây nên một bản kí ức mới để đóng vào kho.

Dĩ nhiên không phải kí ức nào cũng bị hoa mĩ hóa hoặc cường điệu hóa quá mức. Nhiều kí ức vẫn hiện lên khá chân phương, vui hay buồn, điên hay tỉnh. Dù vậy thì kí ức vẫn là một loại thực thể chủ quan và bị ảnh hưởng bởi thế giới quan thay đổi liên tục của mình. Mình tạo ra kí ức và kí ức tạo ngược lại mình. Mình thích chuyện này.

Kí ức về bông hoa trà màu trắng toát nở trong phòng thí nghiệm giữa bầu không khí lành mạnh dĩ nhiên sẽ mãi đẹp. Giống như cô gái hoa bách hợp của bố Nôbita.

Thập ngũ tòng quân chinh – Total War: Three Kingdoms

Trailer gốc của bản Total War Tam quốc dùng 1 bài nhạc phủ cổ thời Hán làm nhạc nền: "Mười lăm tuổi đi tòng quân, Tám mươi tuổi được về quê". Hẳn bài này sẽ là nhạc chủ đề chính. Ở shogun 2, bài hát chính thức của game rất mang tính âm và đi ngược với tinh thần chung là rất dương. Bài Cánh chim thời gian của shogun 2 hòa trộn haiku lẫn Đường thi và thi ca Tây cổ điển. Lời bài này thì ý là của cô gái nói với 1 người tình (hay người cha/mẹ nói với người con) là lính ra trận trong một sáng mù sương, rằng bao nhiêu lá rụng khỏi cây cũng là bấy nhiêu ngày sẽ trôi qua, rằng người ở lại nằm dưới cội hoa hay ánh trăng nhưng lại tỉnh mộng sớm quá, thôi hãy về đây, thôi đừng khóc, sinh tử li biệt cũng đã thành phận rồi. Người chơi đùng một phát nhận ra ngay bài này đang kể tội ai.

Bài nhạc phủ dùng trong trailer Tam quốc vang lên rõ nhất lời hát đoạn cao trào Lã Bố đánh với Trương Phi và Quan Vân Trường: Thập ngũ tòng quân chinh, Bát thập thuỷ đắc quy. Dĩ nhiên đây không phải lời của 3 người trên hát, càng không phải của 3 ông ngồi ngựa đằng sau là Đổng Trác, Lưu Bị hay Tào Tháo. Đây là lời 1 người lính quèn (may mà) sống tới được 80 tuổi để về quê rồi thấy quê nhà hoang vu, thỏ sợ chạy vào chuồng chó, trĩ hoảng hơi người đập cánh bay. Người về quê ra bếp đốt lửa thổi cơm, ra vườn hái rau nấu canh, rồi ra cửa đông mà biết ngóng ai chỉ thấy lệ chảy tràn xuống áo.

Tinh thần phản chiến trong game chiến tranh được ẩn giấu như vậy.

Lỡ trận gió đầu thu

Lại tranh của Mai Trung Thứ

   Em đứng nhìn
ngỡ mình lỡ trận gió đầu thu.
   Mặt hồ trong
dày đặc lớp sương mù.
   Mây trong nội
đùn ra ngoài cửa biển.
   Gió trên ngàn
cuốn theo đường chân hươu.

   Khiên chu trung lưu
dập dềnh trên hồ thẳm.
   Nắng thu tràn
thêu hoa dệt gấm.
   Trận gió thu
qua rồi không trở lại.
   Em lỡ làng
thấy mất cả mùa thu.

   Mùa thu cũ
vẫn còn vương hương tóc.
   Nước dưới cầu
vẫn chảy đều như trước.
   Cơn gió muộn
khóc vội qua kẽ song.
   Mùa hè lơ lửng
có gì nữa mà mong.
   Mùa thu mới
tỏa mùi qua ổ trúc.
   Nấm mọc lên
ồ ạt trên gỗ mục.
   Hồ xanh hơn
tưới mát cả rừng thông.
 

Nhờ lặt hoa tàn mới tường ngọc rụng
Nhân nguyệt rủ tỏ hẵng khỏi khêu đèn.*


______________

Nguyễn Trãi:
Lặt hoa tàn, xem ngọc rụng
Soi nguyệt xủ, kẻo đèn khêu.

Thị phi nào đến cõi yên hà

Ngày thứ Bảy, mình dậy sớm rồi nằm trên giường đọc linh tinh một mớ cãi nhau của các bác về Darwin mà thấy rất mệt mỏi. Rồi mình đi đến Viện. Lúc ló đầu vào metro, tàu suýt chạy, nhưng một cụ thấy mình chạy tới nên lấy cây gậy nhấn nút giữ tàu cho mình. Mình chỉ kịp vội chạy qua rồi nói cảm ơn.

Như thường lệ, buổi sáng sớm thứ Bảy, hầu như chỉ có một mình mình ở Viện. Mình bật nhạc đỏ volume thật to, như lí do đã trình bày trên facebook là vì lab mình có trào lưu bật nhạc đỏ tăng năng suất lao động (thật ra chỉ có mình và Alissa là chơi, Sung Hwan vẫn chuyên cần với nhạc HQ), rồi bỏ đi làm vài việc lặt vặt.

Buổi trưa mình đi ăn bún chả ở tiệm VN, tiện mua bánh mì xá xíu về tối ăn. Đi về ngang một tiệm trà Nhật nên ghé vào mua tí tiễn trà. 

Buổi tối ngồi ở nhà đọc Nguyễn Trãi:

Am trúc hiên mai, ngày tháng qua, 

Thị phi nào đến cõi yên hà. 

Bữa ăn dầu có dưa muối, 

Áo mặc nài chi gấm là. 

Nước dưỡng cho thanh đìa thưởng nguyệt, 

Ðất cày ngõ ải rãnh ương hoa. 

Trong khi hứng động bề đêm tuyết, 

Ngâm được câu thần dắng dắng ca.

Ở nơi lều trồng trúc, hiên trồng mơ (mai), mà ngày tháng trôi qua. Chuyện thị phi nào đến được cõi vốn chìm trong khói sông này. Tới bữa thì ăn dưa muối, quần áo cần gì gấm thêu với lụa là. Ta giữ cho nước thanh ngoài đìa (trì, tức ao) để mà xem trăng. Ta cày cho đất khô và thông khí để mà ươm hoa. Trong khi đêm tuyết, hứng bỗng nổi lên. Nhờ vậy, ta ngâm được câu thần mà đắc chí cứ ca mãi không thôi.

Bản Ngôn chí số 3 này chép theo phiên của Trần Trọng Dương. Một số từ tra từ sách của anh Dương:

– ngõ = cho, từ cổ, như "ngõ hầu". 

– ải = đất khô và thông khí.

______________________________

Buổi sáng mình thức dậy, ăn müesli, đọc Nichijou rồi đi đến Viện. Buổi tối mình tắt bơm, đổ nitơ lỏng vào bình và đi về nhà. Trên đường về nhà, mình học tiếng Pháp qua podcast hoặc tiếp tục luyện truyện ngắn Cây Xuân. Ít nhất cần có một sự lặp đi lặp lại nào đó để giữ đầu óc được tỉnh táo. Giống như Sung Hwan mỗi buổi chiều đều đi ăn hamburger. 

Ngày tháng qua tròn ba nguyệt.

Nỗi bất an là cơn chóng mặt của tự do

(credit: ảnh là ảnh của tay tếu táo nào đã ghép hai bức khác nhau của bác Igor Siwanowicz)

Bác Kier đã nghiền ngẫm và đẻ ra câu ở trên. Đối với bác Kier, cuộc đời là những sự lựa chọn đớn đao, quặn thắt con tim, bởi vì ta có quyền tự do tuyệt đối để lựa chọn. Lựa chọn tôn giáo là một lựa chọn kinh khủng khiếp của cuộc đời, hem chỉ đơn giản là chỉ để vào nhà thờ nghe con nít hát thánh ca, hay vào chùa ngồi coi cá bơi, nghe chuông gió. Lựa chọn giết người như anh Ras của bác Dos là một lựa chọn đầy tính triết học, lấy Napoléon làm khuôn mẫu chứ không phải trẻ trâu ghẹo ghệ nhau xách mã tấu ra chém. Lựa chọn thế này hay thế kia, thế nào thì cũng sẽ tệ, ngươi đều sẽ hối hận. Đó là bác Kier nói. Nhưng vẫn phải lựa chọn.

Và một chỗ khác (sách ẩn dưới lá Hagakure) lại có dạy: Đến ngay cả khi mà ngươi nắm chắc phần bại, thì vẫn hãy tấn công. Trí huệ hay kỹ năng đều không giúp ích được gì nữa. Bậc nam tử không nghĩ đến chiến thắng hay thất bại. Bậc nam tử lao thẳng vào cái chết. Khi đó mới tỉnh được mộng.

Hả???

Tháp chuông nhà thờ lớn Lausanne

Khi mình đứng trên tháp chuông nhà thờ lớn Lausanne, mình đã ngắm nhìn thành phố đồi núi và thung lũng xinh đẹp đó, từ phía Tây với những ống khói công nghiệp, cho tới mạn Nam với bờ hồ Geneva, tự hỏi mình sẽ còn gặp thành phố này một lần nữa hay không.

Lúc đó chuông nhà thờ đổ ngay cạnh bên mình. Đó là lần đầu tiên trong đời mình đứng nghe chuông nhà thờ trên tháp chuông.

Sáng đó mình đi lang thang ở cái thành phố nằm giữa thung lũng, núi đồi và hồ nước. Lausanne cực kì khó xác định phương hướng, dù mình hoàn toàn không phải đứa mù đường. Mình đến nhà thờ chính tòa vào khoảng cuối giờ sáng, một cách bất ngờ vì mình không ngờ được là lối mình đi lại tình cờ dẫn mình đến nhà thờ. Tối hôm trước đó, khi cũng đi lang thang theo hướng ngược lại, mình cũng đã ra tới rìa nhà thờ. Leo lên tháp chuông Lausanne tốn 5 franc thì phải. Trên đỉnh tháp, trời đầu đông và bắt đầu lạnh, nhưng cũng không lạnh lắm. Chuông đổ rất to, suốt gần 10 phút, nhưng vì không phải giờ đặc biệt nên chỉ có chuông chính đổ.

Một thành phố đẹp và lắt léo. Năm năm ở ngoài đảo (và về xứ nóng) khiến mình thấy mọi thứ ở cựu lục địa thật là khác biệt.

Sau đó mình đi xuống theo lối ra chợ. Đường từ nhà thờ xuống chợ đi qua một cái cầu thang như trong ảnh, của bạn nào đó tên Rama chụp, đăng trên wikipedia (source).