Akai Kutsu 赤い靴

Giày đỏ - Akai kutsu
Sáng tác: lời thơ Ujō Noguchi, nhạc Nagayo Motōri.
Trình bày: Yuki Saori và Yasuda Sachiko


赤い靴　はいてた　女の子
Akai kutsu haiteta onna no ko
Cô bé mang giày đỏ
異人さんに　つれられて　行っちゃった
Ijin-san ni tsurerarete ittyatta 
được một người ngoại quốc đưa đi


横浜の　埠頭から　船に乗って
Yokohama no hatoba kara funeninotte 
Trên con tàu từ cảng Yokohama
異人さんに　つれられて　行っちゃった
Ijin-san ni tsurerarete ittyatta
cô bé được một người ngoại quốc đưa đi


今では　青い目に　なっちゃって
Imade wa aoi me ni nattyatte
Giờ đây mắt cô chắc đã xanh biếc
異人さんの　お国に　いるんだろう 
Ijin-san no okuni ni irundarou
(khi) sống trên đất nước của người ngoại quốc


赤い靴　見るたび　考える
Akai kutsu mirutabi kangaeru
Mỗi lần (mỗi độ) trông thấy giày đỏ, tôi lại nghĩ về em
異人さんに　逢（あ）うたび　考える
Ijin-san ni autabi kangaeru
Mỗi độ gặp người ngoại quốc là tôi lại nghĩ về cô bé mang giày đỏ.

___________________________


Có hai truyện ngắn Đô rê mon nói về nỗi hoài niệm gây ấn tượng đối với tôi là truyện "Cô bé mang giày đỏ" và truyện "Cô gái giống hoa bách hợp". Truyện hoa bách hợp thì là câu chuyện về bố của Nôbita, nói về việc ký ức là một lời nói xạo hoa mỹ, truyện này không liên quan ở đây, ngứa miệng nói ra chơi thôi, hehe. 


Truyện "Cô bé mang giày đỏ" là ký ức của Nôbita về cô bạn tuổi thơ mang đôi giày đỏ, rồi một ngày cô bé đột ngột cùng gia đình đi sang Mỹ định cư, Nôbita không còn gặp lại nữa. Tình hình có vẻ giống trong lời bài hát.


Bản của Yuki Saori và Yasuda Sachiko hát ở trên là một bản rất giàu cảm xúc. Mỗi một khổ thơ đều có hai nhân vật: cô bé đi giày đỏ và người ngoại quốc được gọi bằng Ijin-san. Ijin (dị-nhân = người lạ, người khác; dĩ nhiên ở đây không nói tới mấy vụ X-men em của ngày hôm qua) là từ cổ trong tiếng Nhật từ khoảng cuối thời Mạc phủ tới thời Minh Trị dùng để chỉ người ngoại quốc. Trong bản của Yuki Saori và Yasuda Sachiko này, mỗi khổ thơ, tôi nghe được hai dòng cảm xúc đi song song nhau. Dòng thứ nhất ở câu đầu, khi nói về cô bé mang giày đỏ - là một cảm xúc nuối tiếc và nhớ thương. Dòng thứ hai ở câu sau, đặc biệt nhấn mạnh ở ba chữ I-jin-san đầu mỗi câu, dường mang ý trách móc cái ông I-jin-san tại sao lại mang cô bé giày đỏ đi mất.


Bài hát này được sáng tác năm 1922, trước khi thế chiến 2 nổ ra. 

Samidare

   五月雨  や    蠶        煩ふ     桑   の   畑
Samidare ya kaiko wazurau kuwa no hata
-- Bashô --

Tháng năm mưa dầm
Con tằm bệnh
Nương dâu
-- Bashô -- 

Sa-midare là tên riêng để chỉ những cơn mưa vào tháng Sa (tháng Sa-tsuki, từ tsuki nghĩa là trăng-tháng rồi), vốn là tháng thứ năm trong âm lịch cũ của Nhật Bản (sau Minh Trị thì dẹp lịch âm). Samidare vì vậy là quý ngữ trong haiku để chỉ mùa đầu mùa hè.

Mưa Samidare là mưa đầu mùa hè, là những cơn mưa dài, và dai dẳng. Khi chuyển ngữ thơ haiku có samidare (Bashô có một đống các bài khác bắt đầu bằng samidare), các sách tiếng Anh thường dịch là "constant rain" - mưa dầm, hay "first summer rain" - mưa đầu hạ, ...

Ở Việt Nam, mùa mưa kéo dài từ khoảng tháng 5 tới tháng 10 âm lịch. Nhưng chúng ta không có cái tên đặc biệt nào cho mưa đầu mùa hạ (đầu mùa mưa) như samidare. Dĩ nhiên tôi có thể bắt chước bản dịch tiếng Anh và dịch là "Mưa dầm đầu hạ", thay vì "Tháng năm mưa dầm", như thế có vẻ cũng hay hơn:

Mưa dầm đầu hạ
Con tằm bệnh
Nương dâu
--Bashô--

Ở Việt Nam, có mưa đầu tháng Bảy gọi là mưa Ngâu, gắn với truyền thuyết đêm Thất tịch (7/7 âm lịch), Ngưu lang - Chức nữ gặp nhau khóc lóc trên trời làm mưa rớt xuống. Đó là tên riêng duy nhất dành cho mưa trong tiếng Việt mà tôi nhớ được ở thời điểm này. Nếu đi hỏi nông dân, chắc họ rành hơn tôi. Ở Nhật thì lễ Thất tịch Tanabata (bây giờ diễn ra vào đêm 7/7 Dương lịch) không có mưa nhiều (đọc trên mạng thấy người ta thường cầu cho không mưa vào đêm này), chắc thế nên không thấy có tên riêng hay quý ngữ cho mưa vào dịp này.

Tôi nghĩ linh tinh, thế là dùng chữ mưa ngâu để dịch, dùng như vậy hóa ra lại là hay nhất, nhưng nó làm lệch bản gốc mất.

Tháng bảy mưa ngâu
Con tằm bệnh
Nương dâu
--(dựa theo) Bashô --

___________________________

Ngoài ra còn một chữ nữa, đó là chữ hata 畑. Ai học kanji theo cuốn Basic Kanji Book chắc đều gặp chữ này ngay mấy bài đầu. Chữ này là kokuji (quốc tự), nghĩa là chữ cho người Nhật chế ra chứ không được người Hán xài, do đó không có âm Hán (dĩ nhiên cũng không có âm Hán Việt). 

Chữ hata vốn là chữ điền 田 có thêm bộ Hỏa. Người Tàu nửa trên sông Dương Tử trồng lúa mì, nửa dưới trồng lúa nước, dùng chữ điền để chỉ cả ruộng lúa mì lẫn ruộng lúa nước. Người Nhật trồng lúa nước, nên chữ điền 田 nó mang nghĩa khá ướt (kiểu chữ ruộng trong tiếng Việt). Khi thêm bộ hỏa vào, chữ hata 畑 mang nghĩa khô hơn, và để chỉ nơi trồng cây trái khô, không ngập nước. Tương tự trong tiếng Việt có chữ đồng hoặc chữ nương, hoặc chữ rẫy mang nghĩa khá khô ráo hơn chữ ruộng, mặc dầu người ta vẫn kêu đồng lúa nhưng chữ đồng trong này nó chỉ khoảng không gian nhiều hơn là chỉ vật thể.

Và cũng giống tiếng Việt có các từ ghép ruộng đồng, ruộng nương, ruộng rẫy (có từ này nha, google đê) tiếng Nhật cũng có từ ghép 田畑, đọc là tahata, tahatake, hoặc đọc chữ điền bằng âm Hán denbata.

Furusato

ふるさと や 寄る も 障る も 茨の花
小林 一茶

Furusato ya yoru mo sawaru mo ibara no hana
Kobayashi Issa

Sáng nay chị Bò tag mình vô một bức hình chị Bò chụp một khu vườn đẹp, kèm với một bài thơ haiku của Issa do ông Thái Bá Tân dịch.

Tôi chạm nhẹ nhàng
vào mọi cái
Thế mà luôn bị
gai châm.

Thú thật là mình rất thích cái phong điệu của bài haiku này. Nhưng mình ngờ là ông Thái Bá Tân dịch từ bài gốc ở trên của Issa mà mình tìm được trên mạng. Nếu là vậy thực thì bản dịch trên dịch rất tầm bậy tầm bạ. Mà cũng không phải chuyện bất ngờ vì thơ haiku ông Thái Bá Tân dịch trước giờ đã rất tầm bậy rồi.

Một vài chữ:

ふるさと (furusato) hay được viết bằng kanji với hai chữ cố hương hoặc cố lý, tùy vào bản mình tìm được trên mạng.

や (ya) theo Jisho.org là từ đệm ngắt quãng hay dùng trong hài cú, liên ca,...
茨の花 (ibara no hana) (bụi) hoa gai, nhiều trang tiếng Nhật có chú thích ibara là bara (hoa hồng).

Và mình dịch là

Quê cũ về đây
mấy bụi hoa gai
cũng xòe chắn lối

Mình thích cả hai bản. Bản nghi là bị chế ở trên cũng rất hay, nhưng nói thật nó không hợp kiểu haiku lắm. 

Nói thêm, bài này từ tập Thất phiên Nhật ký của Issa.

Hình là con đường mòn trên đồi trong chuyến đi với chú Olivier năm 2012, ở gần Dorset, người trong hình là chú Olivier. Cũng đã hai năm rồi, không gặp lại chú Olivier nữa.

Tempest

Có một bận tôi thấy người ta gặt lúa trên đồng. Từ đằng phía Nam cơn bão đang chuyển đến. Tôi nhắm mắt lại và thấy Umbreon nói khẽ: hãy gặt cho sớm để còn về tránh bão. Tôi hỏi, nhưng tôi có gặt gì đâu. Tôi chỉ đang đứng trên triền cỏ, phóng mắt nhìn về phía cơn bão. Những người nông dân vẫn từ tốn gặt lúa, một người ngước lên nhìn tôi và hô váng: Này, hãy xuống đây gặt phụ chúng tôi.

Tôi tần ngần một hồi rồi cởi dép và xắn quần bắt đầu lội xuống ruộng. Vừa đặt chân xuống, người nông dân ban nãy quay người lại và bảo ý ông ấy là hãy sang phụ bên ruộng lúa mì, bên đấy đang thiếu người. Tôi quay người lại thì thấy đằng sau mình là một ruộng lúa mì vàng rực. Cảnh tượng gì thế này, tôi hỏi bâng quơ, làm thế nào mà cạnh bên ruộng lúa nước lại có ruộng lúa mì. Espeon khẽ đáp, thôi thì cứ xuống mà phụ họ gặt thôi.

- Phải gặt mau lên, kẻo trời mưa mất - ai đó nói.

Tôi đứng giữa ruộng lúa mì khô, chân quần vẫn xắn cao. Có người tới đưa cho tôi một lưỡi liềm. Tôi phải làm gì đây?

- Cứ vung lên mà gặt - Espeon thở nhẹ - rồi xếp các cuống rạ theo hàng. Hãy làm liền tay.

Trong lúc cúi người gặt những thân ra trĩu vàng bông lúa, đầu tôi chợt chạy những câu thơ của Tagore:

Tôi chạy như con xạ hươu trong bóng tối rừng cây, say vui vì hương thơm ngào ngạt của chính mình. Đêm nay là đêm giữa mùa Xuân; gió này là gió từ phương Nam thổi lại.

Tagore cất lên những lời như kia một trăm năm trước, vào một ngày nắng đẹp, một ngày tối trời hay một ngày im lìm trước cơn bão chuyển?

Tôi cứ thế mà gặt, lưng xoay ngược với hướng cơn bão. Tôi nhớ lần trước, cũng một lần có bão, tôi đi trên con đường vắng, tay cầm một bọc cá. Gió thổi ào ào, gió thốc vào mặt. Tôi nghe tiếng những con cá ư ử hát trong tiếng gió rít. Lũ cá hát những bài hát có giai điệu rất ngân rất vang, nhưng rất nhẹ. Những rung động thanh âm đọng lại vi tế trên vành tai tôi, lùa vào trong trí não. Đó là cơn bão lần trước, cơn bão gắn liền với bài hát của lũ cá.

Còn cơn bão này, nó vẫn đang ở sau lưng. Khi bão tới, tôi sẽ chạy chăng? Chạy như con hươu xạ chăng, chạy vui say trong mùi xạ hương ngút ngàn của mình chăng? Hay tốt hơn tôi nên đứng yên mà hát bài ca của lũ cá? Này thì nước cứ rơi, này thì gió cứ lên, này thì thời gian cứ trôi. Ùm ùm ùm ùm. Tinh a linh a tinh.

Tôi nhìn thấy Espeon bên cạnh. Trời càng lúc càng chuyển tối. Tôi nghe tiếng Espeon thì thầm trong đầu, hỏi tôi có nhớ căn phòng tối có cửa sổ không, căn phòng ở giữa những điều thuần khiết. Tôi bảo tôi vẫn nhớ chứ, nhưng tại sao lại hỏi tôi về chuyện đó lúc này. Espeon thở nhẹ, vì hãy tưởng tượng mình trở lại vào căn phòng tối, điều sẽ rất có ích cho tôi lúc này.

Tôi gặt thêm vài cuống rạ nữa, rồi quay sang nói với Espeon, tưởng chừng như đây là lúc thích hợp nhất để nói với nó điều này: Này Espeon ơi, tôi bị mất khả năng diễn đạt rồi. Tôi không biết cách nói những điều phức tạp nữa. Hiện giờ tôi chỉ còn diễn tả cho người khác được những điều giản đơn mà thôi.

Thế thì đừng nói nữa. Cứ đứng vào bóng tối mà im lặng thôi. Như là Umbreon vậy.

Dứt lời, tôi chợt thấy mình như bị hút vào cơn bão. Bão đến rồi chăng? Nhưng đã gặt xong đâu.

Tôi nghe mọi thanh âm nhỏ dần. Tiếng những người nông dân. Tiếng mưa rơi, tiếng gió thổi, tiếng thời gian vút qua ngọn cây. Tôi chợt nghe mình ngân nga lời ca của lũ cá:

Bão cuốn qua đây
bão dữ bão dữ 
quét sạch đất này 
quét sạch thân này
Mới ngày nào may may cùng gió hạ
Ngỡ ra rằng trời trong thì gió cả
Ngoảnh mặt đi thì bão đã cấp kỳ
Vung tay luống nghĩ chi chi
Nghìn nghìn tơ sợi
Trùng trùng mây khói
...

Rồi Tagore chen lời lũ cá:

Tôi nhớ một ngày khi còn thơ ấu đi thả thuyền giấy trong lạch nước. Ngày đó tháng bảy mưa sụt sùi; chỉ có một mình, song tôi sung sướng với trò chơi. Tôi thả chiếc thuyền giấy bồng bềnh trên lạch nước.
Bỗng dưng, mây phong ba kéo kín bầu trời; gió thổi mạnh từng cơn rồi mưa đổ ào như thác lũ. Nhiều lằn nước đục ngầu tràn tới làm suối dâng cao và nhận chìm con thuyền tôi thả.
Chua xót, tôi thầm nghĩ phong ba đến với ý định tàn ác chống lại và chỉ nhằm huỷ diệt hạnh phúc của riêng tôi.

Trong lặng im ồ ạt ào đến ở ngay khoảnh khắc tiếng thơ dứt lời, tôi ngửi thấy hương xạ.

Con hươu vẫn còn chạy trong đêm đen chăng?



________________
Hai bài của Tagore trong The Gardener, Đỗ Khánh Hoan dịch.

Bóng đè

Sáng nay mình bị bóng đè. Lần đầu tiên trải nghiệm hiện tượng này sau một thời gian dài không điều khiển được giấc mơ lucid dream làm cho mình thấy rất thú vị.

Thời điểm bóng xuất hiện là lúc mình sắp tỉnh dậy. Đầu óc mình gần như tỉnh, khoảng 80%. Đột nhiên mình cảm thấy có cái gì rớt xuống đập và cọ vào chân. Mình tưởng thằng em mình nằm trên giường lăn xuống đất nên cố mở mắt chồm dậy, nhưng không chồm dậy được. Mình vẫn thoáng thấy chân thằng em mình còn ở trên giường. Vậy thì cái gì ở dưới đất đang cọ vào chân mình? Khoảng 1 phút sau, cái gì đó bắt đầu đạp vào người mình. Nó đạp không đau, nhưng có vài cú cũng mạnh mạnh. Mới đầu mình kệ, nhưng tới mấy cú mạnh thì mình quyết tâm phải chồm dậy để xem nó là cái gì mà đạp mình vậy. Mình không chồm được, cũng không huơ tay được. Mở mồm ra la lên thì cũng không la được.

Tới lúc đó mình bắt đầu thấy ớn. Nhưng đột ngột, vì não mình đã tỉnh gần hết, mình nhớ ra rằng cái này là bóng đè thôi, chả có gì đâu. Thế là mình nằm im, và thở sâu. Sau vài đợt thở, mình huơ tay thử, vẫn chưa được. Cái bóng thôi không đạp nữa nhưng vẫn còn giữ tay giữ chân mình. Thế là mình nằm thở tiếp. Chừng gần 1 phút sau, mình huơ tay thử, lần này thì từ từ mình cử động được. Cái bóng thấy thế liền chuốn đi. Cơn bóng đè chấm dứt.

Sau đó mình chồm dậy, nhìn xung quanh, rõ ràng không có gì cả. Rồi mình tỉnh lại, thấy mình vẫn đang nằm ngửa, tay đặt lên ngực ở đúng cái tư thế mà cái bóng giữ yên không cho mình động đậy. Hoàn toàn tất cả những cử động cũng như suy nghĩ đều diễn ra trong não, mắt mình hoàn toàn nhắm trong suốt thời gian đó, không hề mở ra, mình cũng không chồm dậy lúc cái bóng biến đi.

Lần đầu tiên mình có một trải nghiệm mà qua đó mình cảm thấy mình có thể điều khiển được nỗi sợ tốt như vậy.

Hình: một cái tiểu tượng làm ở Nhật thời Minh Trị, bán sang châu Âu. Đây là hình con khỉ cầm một cành cây có một con chuồn chuồn nhỏ đậu ở đầu cành cây. Chụp ở bảo tàng Ashmolean, Oxford.

Người đưa tiễn

Tôi xem lại phim Người đưa tiễn (Okuribito 送り人 - hay tên chính thức dùng toàn hiragana おくりびと), mà xúc động hơn rất nhiều so với lần xem đầu tiên 4 năm trước. Không, có lẽ tôi quên mất cảm giác của mình bốn năm trước mất rồi. Làm sao mà tôi dám nói chắc được tôi trải qua những gì tận bốn năm trước.

Anh Daigo là nhạc công cello thất nghiệp, bán cây cello đắt tiền, cùng vợ dọn về quê sống. Anh đọc trên báo thấy mẩu quảng cáo, lương cao, không cần kinh nghiệm, đọc tưởng là một công ty lữ hành du lịch nào đó tên là NK. Đến chỗ công ty xin việc, anh được nhận luôn, rồi mới biết đó là công ty khâm liệm. NK là chữ viết tắt của Noukan (Nạp quan). Ông chủ trả anh luôn tiền lương ngày đầu tiên, bảo rằng anh có cái duyên, hãy cứ thử xem sao. Thế rồi Daigo bắt đầu bằng việc đi theo phụ giúp và quan sát ông chủ làm công việc liệm xác.

Công việc đầu tiên của anh là một ca khó: một cụ già neo đơn chết trong căn nhà đã hai tuần, bốc mùi lên rồi. Sau công việc đầu tiên này, về nhà nhìn thấy đĩa thịt gà sống mà anh Daigo chỉ muốn nôn ọe. Sau đó là một cảnh mà tôi cho là rất hay và rất thấm, đó là cảnh mà anh nắm chặt tay vợ mình và ngửi, rồi ôm chầm lấy vợ. Anh chỉ muốn tìm lại cái mùi sống, cái sinh khí quen thuộc sau cú sốc nghề nghiệp đầu tiên. Dĩ nhiên là lúc này vợ anh vẫn chưa biết anh làm gì ở cái công ty mới đó.

Daigo tiếp tục công việc với ông chủ. Ở lần thứ hai, Daigo và ông chủ đến trễ 5 phút, bị người chồng mất vợ càu nhàu. Ông chồng trong cơn đau buồn, tỏ ý coi thường hai "người đưa tiễn", bảo rằng loại người "sống nhờ vào người khác chết". Chính ở lần làm việc thứ hai này mà người xem được chứng kiến công việc của ông chủ và Daigo diễn ra như thế nào. Công việc của họ là nút các lỗ của người quá cố lại, thay y phục, rồi trang điểm cho người quá cố trước khi nhập quan. Ông chủ làm thật tỉ mỉ trong khi Daigo chủ yếu ngồi xem và phụ giúp ông. Đoạn này cũng là một đoạn vô cùng cảm động. Người chồng mất vợ ngồi thừ người ra nhìn vợ mình được trang điểm lại thật đẹp, y như chỉ đang ngủ, không hiểu câu ông chủ hỏi rằng nhà có cây son môi vợ ông hay tô không. Cuối cùng, khi hai người ra về, người chồng đến xin lỗi, và cảm ơn, vì hai người đã làm cho ngày hôm nay trở thành ngày vợ mình đẹp nhất.

Chuyện chết chóc không phải là một chuyện dễ nói. Khi phim ra mắt tại Nhật, đạo diễn Takita Yōjirō cũng đã lo ngại không biết người xem phim sẽ phản ứng thế nào. Nhưng sau đó phim được Oscar phim nước ngoài xuất sắc của năm. Trong phim, khi vợ Daigo và bạn bè phát hiện anh làm nghề "đưa tiễn", họ cũng đều phản ứng dữ dội. Vợ anh - cô vợ dễ thương, yêu anh, vâng lời - đã phản ứng bằng cách bỏ về nhà bố mẹ. Nhưng Daigo vẫn làm công việc của mình, có lẽ vì anh cảm nhận được gì đó từ công việc này. Qua từng lần đi khâm liệm, Daigo chứng kiến từng người khác nhau qua đời, người già, trẻ em, thanh niên..., từng gia cảnh khác nhau, nơi thì đau buồn, tiếc nuối, chỗ thì tràn ngập lòng biết ơn người qua đời.

Tôi mê nhạc của Joe Hisaishi làm cho phim này. Tiếng nhạc cello của Okuribito nằm trong ipod của tôi từ đó tới nay, cùng tôi đi qua một quãng đời, giờ được nghe lại, tôi xúc động vô cùng. Nhạc không chỉ còn gắn với phim mà đã gắn với ký ức của tôi đi qua bao nhiêu năm, thậm chí nếu tôi có quên những ký ức đó là gì thì vẫn còn lại những rung cảm ghi vào não, mà khi nghe lại tiếng nhạc, có gì đó lờ mờ lại trở lại, mông lung như sương như khói. Những ký ức đó là vui hay buồn, tôi quên mất rồi, tôi chỉ cảm thấy thời gian của đời mình trải ra một lần nữa, huyền hoặc và riêng tây như một giấc mơ.

(Ngày trước có lần tôi nghĩ về những giấc mơ của mình như thế này:

Những giấc mơ kỳ lạ của tôi, tôi rất muốn có thể chia sẻ cùng ai đó. Tôi muốn được dẫn ai đó vào giấc mơ của mình, để chỉ cho họ xem, à, cái này này, tớ nghĩ nó nghĩa là thế này, thế kia, cái kia, hình như tớ mơ thấy nó mấy lần rồi, trông rất quen quen,... Tôi muốn cho họ thấy những thứ mà đáng lẽ chỉ có tôi được thấy.

Nhưng tôi dần nhận ra rằng, trong cuộc đời này, có nhiều thứ chúng ta phải tự làm một mình, làm trong nỗi cô đơn không phải do tự nguyện, nỗi cô đơn gắn chặt với chúng ta. Mơ là một trong những chuyện như vậy. Dù có bao nhiêu người đi bên cạnh, chúng ta vẫn phải tự lê bước  trên con đường cuộc đời mình, bằng chính đôi chân của mình. Dù gì, chúng ta vẫn phải đi một mình. Một mình.)



Bản Okuribito của Joe Hisaishi sáng tác, trong đoạn này có cảnh tờ sheet nhạc có ghi tựa tiếng Anh là A wayfarer.

Phim có nói về người cha của Daigo, ông theo người tình bỏ đi khi anh còn nhỏ. Ký ức của anh về cha là một người đàn ông không rõ mặt, và anh giận ông. Anh chỉ nhớ ông là người cho anh học cello lúc anh còn bé, và là người dạy cho anh trò lá thư bằng đá - hãy tặng một viên đá cho người mình yêu thương, người được tặng sẽ cảm nhận hòn đá, sần hay nhẵn, to hay nhỏ, màu sáng hay tối, mà từ đó lại cảm nhận được điều mà người kia muốn gửi cho mình là gì.

Cuối phim, cuối cùng Daigo vứt bỏ được cơn giận để mà đến nhìn mặt cha lần cuối - ông vừa qua đời ở một thành phố khác. Nhìn hai nhân viên nhà tang lễ định khuân xác cha mình bỏ vào quan tài, Daigo ngăn lại, và anh tự tay liệm cho cha mình, tự tay tiễn ông đi. Rồi anh phát hiện tay cha đang nắm chặt hòn đá ngày xưa lúc nhỏ anh trao cho cha mình. Hòn đá cuội trắng, nhỏ, và nhẵn. Cha đưa cho anh hòn đá tối, to và sần. Giờ khi chết, cha trao lại cho anh hòn đá ngày xưa. Hòn đá trắng và nhẵn, giống một lời xin lỗi muộn ông gửi tới đứa con. Daigo cuối cùng tới đây mới nhận ra người nằm trước mặt chính là cha mình, bóng hình của ông trong ký ức anh giờ đã hiện rõ khuôn mặt. Anh áp hòn cuội trắng lên bụng vợ mình, đang mang đứa con của anh, như một kiểu trao truyền lại ký ức.

Xem phim để thấy rằng cái chết thật ra chỉ là một việc bình thường. Chúng ta tiếp cận với cái chết hằng ngày. Phải có cái chết đi để cái khác sống tiếp. Động vật, cỏ cây, thậm chí là các tế bào của chúng ta chết từng khoảnh khắc. Nỗi đau buồn khi người thân yêu từ giã mình mà biến mất là có thật, thậm chí có thể còn là một nỗi sợ thường trực. Thế nhưng hay là nghĩ về cái chết như một chuyện bình thường, như hít vào, như thở ra, như điều chúng ta đối diện hằng ngày, để mà trân trọng cái sống, yêu quý những gì hiện diện xung quanh, những gì mình ăn vào, những gì mình thải ra, những gì chết đi để nuôi sống mình, yêu thương tất cả để từ từ nhận ra rằng thật ra chúng ta chỉ là một.

Dàn diễn viên của phim ai cũng dễ thương, tôi phải nói như vậy. Thỉnh thoảng tôi phải xem một phim như thế này, sau một thời kỳ khô hạn, nó giống như một liều thuốc cho tâm hồn tôi, bón vào cho tươi tốt trở lại.

Sỏi

Sáng nay trời mưa nhẹ, thật ra thì cũng không nhẹ lắm, nhưng so với cái trời bão nguyên tuần trước, ngày nào cũng mưa chó mưa mèo (thành ngữ của dân xứ này), thì quả thực sáng nay là mưa nhẹ. Mình vớ cái dù đi ra khỏi nhà, quyết định đi bộ tới trường chứ không thèm đi xe đạp trong trời mưa như thế này. Cái dù đã gãy tan gãy tác, nhìn như con dơi nướng treo trên cái cây (mình nói đại vậy thôi chứ mình chưa thấy con dơi nướng bao giờ). Mình cầm cái dù đi một hồi, gió thổi như điên, gần tới trường thì cái núm tay cầm cái dù gãy luôn làm đôi. Mình đi một đoạn nữa, gặp cái thùng rác, nhẹ nhàng nhét cái dù vào luôn.

Trong lúc đi, mình nghĩ về sự thay đổi. Đúng hơn là mình nghĩ về tính hem thường tồn. Mệt ghê, mình hem muốn dùng từ xịn gì nghe cho hay đâu, ý mình là mình nghĩ về trong một khoảnh khắc có bao nhiêu thứ khởi lên, bao nhiêu thứ mất đi. Một ngày có cả ngàn cả vạn khoảnh khắc. Một tuần có 7 ngày, lại có nhiều hơn nữa. Mình nghĩ về có bao nhiêu thứ biến đổi liên tục. Sáng thứ năm tuần trước mình đi tới trường làm lab, trời cũng mưa như phim, nhưng lòng mình thì vui như hội. Sáng thứ năm tuần này, mình cũng đi tới trường làm lab, trời mưa "nhẹ", và lòng mình thì buồn như sỏi dưới hang sâu (mình chôm thơ Lưu Quang Vũ mà không bỏ dấu ngoặc kép vô đó). Thiệt là biến đổi vô song.

Mình đi tới lab. Thứ năm là ngày mình làm lab. Lab bắt đầu lúc 9h sáng, và làm tới chừng nào xong thì về, tối đa là tới 6h chiều. Thường nếu làm lab tổng hợp chất (vô cơ hay hữu cơ gì đó), thì mình sẽ chui ra khỏi lab lúc tầm nhá nhem. Còn làm lab đo đạc, hóa lý, phân tích lăng nhăng gì đó thì mình sẽ chui ra sớm hơn. Hôm nay mình làm cái lab về điện hóa. Mình sẽ dùng cái mạch điện gì đó có ba cái điện cực (mình vẫn không biết điện nó chạy trong đó như thế nào đâu vì mình hem có học điện) để cho máy tính nó vẽ cái biểu đồ nhìn như con vịt (mình thấy nó giống con vịt). Dòm vô biểu đồ, với số liệu bảng tính đầy trong file excel thì mình sẽ tính được cái lượng đường gờ-lu-cô-giơ trong mẫu nước cam bốc mùi thiu thiu mà ông thầy trùm ở lab để trong khay hóa chất.

Mình làm lab chung với một thằng người Anh để tóc dài. Tóc nó màu vàng nâu nâu, cũng không hẳn giống râu bắp, nhưng gần gần giống. Mới vô tụi mình phải đi pha dung dịch các loại. Đầu tiên tụi mình phải pha hai dung dịch muối Na2HPO4 với NaH2PO4 rồi trộn tụi nó lại với nhau để ra một cái dung dịch đệm có pH luôn bằng 7 hem đổi. Tụi mình cần có một môi trường có pH cố định để cho điện nó chạy. Tụi mình cứ đong qua đong lại, xớt tới xớt lui, nhúng cây đo pH vô tới chừng nào được thì thôi. Sau đó tụi mình cũng phải pha mấy dung dịch đường gờ-lu-cô-giơ, với dung dịch enzyme ốc-xy hóa gờ-lu-cô-giơ, với dung dịch bánh kẹp phe-rô-xin cạc-bóc-xi-lịc a-xít (vì nó giống cái bánh oreo ấy).

Vì pha dung dịch thì những cái thứ mình trộn vô nước nó phải tan hết, mà đứng lắc hoài cho tụi nó tan thì rất chán (nếu đứng lắc trà sữa để uống thì hem chán, nhưng lắc mấy cái này không có uống được), nên mình bỏ nó vô cái hồ nước siêu âm. Bật máy lên thì cái hồ nước sẽ kêu rè rè rất là siêu âm, mình đứng kế cái hồ nước một hồi, nhìn mấy cái cục trong dung dịch nhảy như ếch nhái bị bắt bỏ lên đĩa, nghe âm thanh rè rè siêu thực một hồi, tai mình bắt đầu nghe thấy tiếng động lạ. Chắc là tưởng tượng thôi nhưng mà rất vui, mình nghe tiếng chuông kêu văng vẳng từ ở đâu ấy hay lắm. Nghe chuông kêu một hồi chán, mình vớ mấy cái bình nhấc ra khỏi cái hồ siêu âm. Pha có mấy thứ vớ vẩn mà tốn hẳn hai tiếng đồng hồ.

Sau đó mình bắt đầu chế vô nhau, cắm điện này kia. Rồi tụi mình phát hiện cái dung dịch bánh kẹp của tụi mình màu nó không có vàng (thằng người Anh bảo là vàng như nước đái) giống mấy nhóm khác. Đó là do lỗi của mấy cái cân, vì lượng phân tử bánh kẹp cần đong rất là nhỏ, không có cái nào hiện số cho ra hồn hết, nhảy lia nhảy lịa. Rốt cuộc vớ được một cái cân hem nhảy thì nó lại cân sai, thế là ra cái dung dịch có màu lợt hơn màu phải có. Do cái dung dịch bánh kẹp nằm ở chót quy trình, thế là phải pha lại từ đầu, tốn nửa tiếng nữa, cộng thêm thời gian oánh nhau với mấy cái cân, cuối cùng cũng ra được cái dung dịch màu vàng nước đái.

Sau đó mình trộn vô nhau, cắm điện này nọ, sục khí nitơ rất hoành tráng. Cái máy tính bắt đầu vẽ. Thay vì ra hình con vịt, cái máy vẽ ra hình con ma. Sau khi lặp đi lặp lại, nào là kiểm tra không có bọt khí, sục thêm nitơ, cắm điện máy tính, nhìn ra cửa sổ nghe thời gian trôi, cái máy tính vẫn vẽ ra ngày càng nhiều con ma. Cuối cùng anh trợ giảng thử đi hốt cho một cái điện cực pla-ti-num khác thế vô, thì mới ra hình con vịt.

Làm tới đó là một giờ rưỡi trưa, tụi mình quyết định hem làm nữa để nghỉ ăn trưa nửa tiếng. Mình cũng chạy đi coi điểm thi luôn vì hôm nay trường báo điểm thi kỳ trước. Trường đã ba xạo một cách rất hoành tráng là điểm thi sẽ gửi qua email trong buổi sáng, nhưng tới trưa thì khoảng phân nửa số sinh viên chưa có cái email nào hết. Mình phải len lóc chui vào trong hệ thống để coi điểm. Thì ra mình hem bị rớt. Thế rồi mình đi mua bánh mì kẹp thịt heo và cà chua và dưa chuột để ăn trưa. Được cái là bánh mì với cà chua với dưa chuột ngon.

Sau đó tụi mình trở lại vào lab chơi tiếp. Tụi mình lại đo vài cái nữa, nhưng mình hem kể nữa vì mình bắt đầu chán. Cuối cùng tụi mình đo cái nước cam thiu thiu. Lúc đo cái nước cam thiu, cái máy tính lại bắt đầu vẽ con ma thay vì con vịt. Tụi mình thử nhiều cách, cuối cùng nó cũng chán vẽ con ma nên vẽ con vịt trở lại. Rồi xong tụi mình vô trong phòng máy tính xử lý số liệu. Lúc đó khoảng tầm gần 4 rưỡi chiều.

Vô phòng máy tính bấm bấm tính tính một hồi xong, nộp số nộp má sơ bộ xong, đáng lẽ mình đứng dậy phủi đít đi về. Nhưng dạo gần đây mình thích ở lại làm tiếp cho cái báo cáo thí nghiệm tuần sau phải nộp luôn. Thế là mình ngồi lại làm. Nhưng mà mình làm từ 9 giờ sáng, nghỉ có nửa tiếng ăn bánh mì, cộng thêm việc tâm trạng buồn như sỏi dưới hang sâu nên tới gần 6 giờ chiều mình rất mệt nên mình hem làm nữa. Lần này mình đứng dậy phủi đít đi về thật.

Trên đường đi về, trời đã hết mưa, nhưng đã gần tối thui. Mình đi rất chậm. Rồi mình lại nghĩ về những thứ hồi sáng mình nghĩ, nghĩa là mấy cái biến đổi này kia ấy. Lát hồi mình về tới nhà.