Review: Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

"Cuốn đó viết rất kỳ lạ."

[Lời bạn Giang nói với bạn Danh khi mình đang làm bài lượng giác]

____________________

"Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ" là một cuốn truyện có nội dung kỳ lạ được viết bằng một văn phong kỳ lạ của Nguyễn Ngọc Thuần. Chị Bò từng nói rằng chị Bò thích đọc những cuốn hoặc là nặng uỳnh uỵch như Haruki Murakami hoặc là nhẹ tâng tâng như Nguyễn Ngọc Thuần. Lối viết của Nguyễn Ngọc Thuần cứ nhè nhẹ, lâng lâng như một giấc mơ (nhắc tới đây bỗng nhớ ra tôi chưa đọc "Một thiên nằm mộng" của Nguyễn Ngọc Thuần).

Tôi đọc "Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ" bằng bản in của lần xuất bản đầu tiên, bản in năm tôi học lớp 4, in sau lần trao giải "Cuộc thi văn học thiếu nhi Vì tương lai đất nước" mà Nguyễn Ngọc Thuần đạt giải A. Nhưng hồi lớp 4 tôi chỉ khoái đọc cuốn "Người khổng lồ núi Bạc" của Trần Thùy Mai vì cái văn phong hoành tráng (theo suy nghĩ của tôi hồi đó, bây giờ thì mất tiêu cuốn đó rồi). Tới năm lớp 7 tôi mới lật sách Nguyễn Ngọc Thuần mà đọc. Rồi bây giờ, 6 năm sau lại lôi ra đọc lần nữa.

Sáu năm là khoảng thời gian đủ dài để tôi có những suy nghĩ và nhìn nhận khác khi đọc quyển sách. Sáu năm đủ để sau khi đọc lại lần hai, tôi quyết định xếp cuốn sách này vào hàng "Những quyển sách hay nhất từng đọc" của mình.

Lần nào cũng vậy, lúc bắt đầu đọc tôi đều có một cảm nghĩ rằng Nguyễn Ngọc Thuần đang viết một dạng hồi ký về tuổi thơ mình, đọc tiểu sử của tác giả, thấy quê ở Bình Thuận, nên đầu óc tôi luôn cố gắng một cách vô thức gắn những cảnh vật trong sách với những gì mình có thể hình dung được về miền đất đầy cát và nắng đó. Dĩ nhiên là càng đọc, tôi càng nhận ra mình sai lầm, chẳng có chút hơi hướng nào của hồi ký, những hình ảnh trong sách cũng chẳng dính dáng gì với không gian mà tôi đang cố tìm cách gắn kết.

Bởi vì Nguyễn Ngọc Thuần đã xây dựng nên những hình tượng quá phổ quát. Đó là đúc kết của tôi sau khi đọc hơn nửa quyển sách mỏng.

Truyện của Nguyễn Ngọc Thuần dễ khiến ta có cảm giác bối cảnh truyện có thể diễn ra ở bất kỳ đâu, ở một vùng quê nào đó, hoặc Bắc, hoặc Trung, hoặc Nam, hoặc ở ngay một vùng ngoại ô. Chẳng hề có một dấu mốc, một đặc điểm nào rõ nét để nhận ra nơi chốn mà tác giả đề cập.

Còn những nhân vật, vẫn là những cái tên đậm chất Việt Nam, những thằng Tí, những cô giáo Hà, những ông Tư, những chú Hùng..., vẫn những đặc điểm cố hữu: cô giáo Hà thì mặc áo dài, đi guốc, chú Hùng nông dân thì ngày ngày ra ruộng... nhưng Nguyễn Ngọc Thuần muốn xây dựng cho nhân vật mình có một thế giới ngôn ngữ riêng. Hoàn toàn tôi không nhận ra được các nhân vật là người miền nào, chẳng Nam, chẳng Bắc, chẳng Trung, hệt như cái miền đất mà họ ở. Ngôn ngữ của họ cũng khác lạ so với ngôn ngữ nói hàng ngày, hình như là một sự chủ ý của Nguyễn Ngọc Thuần. Thoát khỏi sự kìm kẹp của văn hóa ngôn ngữ địa phương là một điều không phải dễ thấy trong các tác phẩm văn học Việt Nam. Nếu dịch tác phẩm này ra tiếng Anh, có lẽ không quá khó để người đọc ngoại quốc có thể hiểu và cảm được.

Cuốn sách càng đọc về sau càng kỳ lạ, khi mà văn phong Nguyễn Ngọc Thuần bắt đầu lâng lâng và mộng mị. Những khung cảnh mới bắt đầu xuất hiện: một ngôi nhà thờ nhỏ, có những masơ mặc áo trắng tinh và thường vang lên tiếng đàn piano hòa vào tiếng hát, một góc nhỏ của ngôi chợ với hai ông cháu ăn xin và con dế chết của thằng nhóc, một đoàn sơn đông mãi võ đầy bí ẩn đến dựng rạp trong chợ. Chú bé "tôi" - thú vị là chú có tên Trí Dũng - đã "mở cửa sổ", nhắm đôi mắt, để nhìn bằng một con mắt khác, "con mắt thần", nghĩa là chú đang tập tành nhìn thế giới bằng một tâm thức nguyên sơ, một tâm hồn trong sáng. Chú lần lượt tiếp xúc với những "mùi hương" lạ, những khái niệm mới mẻ đi cùng với những không gian mới mẻ mà chú tiếp xúc. Đó là tình yêu, điều bí mật, là sự sẻ chia, là xúc cảm nghệ thuật, là mặc cảm tội lỗi, là nỗi sợ hãi, ... và điều lớn lao nhất mà chú sẽ phải tiếp cận: cái chết.

Phong cách mộng mị của Nguyễn Ngọc Thuần được pha trộn từ những (1) trang văn nhẹ nhàng, trong trẻo như một tiếng hát vang lên giữa trời mưa, là những lời giản dị người cha dạy chú bé, những điều "bố tôi vẫn nói", là những câu bông đùa vui vui giữa chú Hùng và chú bé và (2) cùng những đoạn cực kỳ tâm linh và kỳ lạ càng về cuối càng xuất hiện với tần suất nhiều (đó là lý do tôi nói truyện càng về sau càng kỳ lạ), là những lời hát của chú bé trong nhà thờ về "Người mẹ vĩnh cửu", là con dế chết, là chi tiết về ông lang vườn, cũng như là câu chuyện về những con ngựa mang những kỵ sĩ áo giáp bay đêm qua núi đồi.

____________________

Bố nói giấc ngủ của đứa bé đẹp hơn một cánh đồng. Đêm, bố thức để được nhìn thấy tôi ngủ – cánh đồng của bố.

_________________________

Bố tôi vẫn nói phần thưởng cho người làm vườn là hoa quả.

_________________________

Hãy tưởng tượng một con chim trong lồng, bố nói vậy. Tôi bảo lông nó màu đỏ, cánh nó màu xanh, nó hay háu ăn và mắt thì sáng quắc. Bố nói, chỉ có chim thần mới vậy.

_________________________

Truyện này của Nguyễn Ngọc Thuần đem lại cho tôi một nỗi hoang mang thú vị.

____________________

Bố tôi vẫn nói, khi nhìn theo một bóng người mà ta không thể quên được, chúng ta sẽ thấy "nỗi nhớ" của mình.

_____________________

P/S: truyện này làm mình nghĩ đến cụm từ "Sơn đông mãi võ", không biết nguồn gốc là từ đâu ra. Với lại nhớ tới hồi bé, hồi tôi 4, 5 tuổi, lúc đường Nguyễn Thái Sơn còn chưa bự như hiện nay (nhưng kẹt xe ít hơn hiện nay), ở góc Nguyễn Thái Sơn - Phạm Ngũ Lão là một cái khu đất trống, lâu lâu hay có những người sơn đông mãi võ ra đó biểu diễn và bán thuốc. Mấy lần được người lớn chở ngang qua đó, tôi có được đứng hóng vô xem. Bây giờ thì chuyện này dường như thành dĩ vãng.

Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (2)

Buổi tối, tôi trèo lên cây vú sữa nghe dế gáy. Những con dế trong vườn nhà tôi luôn được ăn cỏ tươi. Tôi nhìn những vì sao xa và chọn một ngôi sao sáng nhất rồi đặt cho nó một cái tên. Tôi nói với bố:

- Mình có thể đặt cho ngôi sao một cái tên như người được không bố?

Bố gật đầu:

- Được chứ! Nó cũng như con người vậy, chỉ khác là ban ngày đi ngủ thôi.

Tôi đặt tên nó là Lê Văn Tí, tên thằng Tí bạn tôi.

Bố tôi cười khanh khách bảo:

- Chắc ngôi sao đó đẹp lắm!

Có một đêm tôi không tìm thấy ngôi sao của mình. Ngồi trên cây vú sữa lục tìm trong những đám mấy cho đến lúc tóc ướt đẫm. Tôi nói với bố, có những ngôi sao ban đêm vẫn đi ngủ. Khi ngủ nó nhắm mắt lại và thế là chúng ta không nhìn thấy nữa, cũng có thể nó đang nhìn về hướng khác.

[Nguyễn Ngọc Thuần]

Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Bạn hãy tưởng tượng, một buổi sáng mờ sương. Bạn vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, và bạn chợt hiểu khu vườn nói gì. Bạn hiểu bây giờ là mùa gì và bông hoa nào đang nở, tên gì. Từng tiếng bước chân trong vườn, bạn biết chính xác người có bước chân đó cách xa bạn bao nhiêu mét. Bạn còn biết tiếng chân đó là của ai, bố hay mẹ. Bạn sẽ giả vờ hỏi:

- Ai đó? Có phải là người khách lạ không?

- Không. Tôi là khách quen! - Người đó trả lời.

Bạn sẽ nói:

- Khách quen sao tui không biết vậy cà? Tui nghe bước chân lạ lắm.

- Đó là tại vì tui đang hồi hộp. Tui thấy khu vườn nở nhiều hoa quá.

- Hoa hồng và hoa mào gà phải không?

- Ôi! Sao anh biết hay quá vậy?

Bạn sẽ nói to lên:

- Tại vì tôi có con mắt thần.

- Con mắt thần nằm ở đâu vậy?

- Nằm ở mũi tui.

[Nguyễn Ngọc Thuần]

Những gì vĩ đại

Ngồi nhìn ra cánh đồng

Và ngươi sẽ thấy những đàn chim nhè nhẹ vút lên

Gió gào tên ngươi trên những tầng mây trắng

Và ngươi sẽ bay.

Ta sẽ thấy ngươi vung vẩy những chiếc lông vũ

Qua những vì sao

Ta sẽ thấy ngươi bay cao

Ta sẽ thấy ngươi trên ánh trăng vàng.

Ta sẽ hôn ngươi

Hôn những tia nắng mà ngươi rọi xuống

Vì những điều vĩ đại

Vì những điều khôn lường

Những gì ngươi làm

Ta không đo đếm được.

Ngươi sẽ làm những điều to tát

Vĩ đại như những gì ngươi tỏ ra

Ta sẽ ngồi vui sướng và mỉm cười

Vì những gì vĩ đại đã toát ra từ thân thể ngươi từ lâu

Ta đã biết

Đã soi chiếu xuống tấm thân tầm thường và phàm tục của ta

Ngươi đã trỗi dậy

Và làm ta trỗi dậy.

________________

Người ngợi khen ta những điều mà ta không dám ngờ tới

Những điều cao cả và lớn lao.

Thân ta nhỏ nhoi và chỉ nương nhờ làn gió để bay cao

Vậy mà người khen ta bằng những lời hết mực.

Ta bước lên những định kiến

Người yêu ta như ta cũng yêu người

Người xây đắp nên những con đường

Những con đường mà ta đang đi để hướng đến những điều vĩ đại

Ta muốn nói với người ngàn lần

Hãy để ta cúi xuống hôn lên chính con đường người đã dọn cho ta đi

Vì chưng những hạt bụi cũng là đáng quý vô ngần.

Người yêu kính!

Này đây là thịt ta

Này đây là máu ta

Những gì phải hiến sẽ hiến

Những gì phải đổ sẽ đổ

Những gì vĩ đại sẽ được dựng nên

Những gì lớn lao sẽ trường tồn.

Vì chưng thế giới này đã trở thành như vậy.

___________________

Hãy đến bên những đền thờ

Như trong những giấc mơ của ta

Ta đã đến và vẽ lên trên những tảng đá xung quanh những dấu hiệu lạ

Và sẽ đến những gì phải đến.

Mặt trời rọi xuống trên những vũng nước

Ta sẽ đi trên những con đường mới mẻ

Bằng bàn chân trần

Để thấy được, để cảm được, để nhận ra thánh thần đang tràn ngập

Trong từng hạt bụi lạo xạo dưới chân ta.

Ngươi sẽ cùng ta

Đi trong niềm hân hoan vô bờ

Trên con đường đến những đền thờ

Với đầy âm thanh lạ và những màu sắc lạ.

Những gì vĩ đại

Sẽ tỏa sáng trên cao.

_________________

Nghe bản này cũng hay ho. Âm thanh tốt hơn. Nhưng không có hình ảnh.

Ghi chép vụn của một ngày

Không khó để nhìn thấy một ông già mù ngồi bên vệ đường chỗ ngã tư Ba Tháng Hai - Nguyễn Tri Phương bán bánh. Nhất là khi bạn ngồi trên xe bus trên con đường từ trường về nhà (xe số 59 hay số 7). Bằng chứng là không chỉ mình để ý mà cả bạn Thủy (hình như) cũng từng nhìn thấy, con Bạch thì không biết chắc, vì nó ít nhìn ra ngoài.

Mình đã mấy lần có ý định mua cho ông vài cái bánh, nhưng vì sự bất tiện khi ngồi trên xe bus nên cũng chưa bao giờ mua cả. Bây giờ có những ngày đi xe máy xen kẽ với những ngày xe bus, thì lại chẳng đi đường đó nữa.

_________________

Ông cụ già vừa được lên tivi, HTV9, mục "Tình yêu cuộc sống". Mình chỉ tình cờ xem được tối nay khi đi học về.

_________________

Nhiều khi thấy mà chán mình quá. Mới hít tí bụi từ cái Cuộc Kẹt Xe Vĩ Đại trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa mà đã lo chết sớm.

_________________

Chưa bao giờ mình ghét cái thành phố này như vậy. Thiệt là đầy bụi bặm.

_________________

Nằm im thật im nghe Tuấn Ngọc hát "Đôi mắt người Sơn Tây" bằng một chất giọng nam tính số một quả là một trải nghiệm tao nhã.

The end of August

Chờ mãi mới đến cuối tháng Tám để viết bài này.

Nhạc Yanni.

________________

Đây là một trò chơi mới. Dưới đây là một bản tạm gọi là diễn dịch nhạc của Yanni theo ý của mình. Mình ghi lại từng câu văn ứng với từng câu nhạc, có đánh dấu theo thời gian đàng hoàng để mọi người tiện theo dõi. Những câu văn này là sản phẩm của những ý tưởng nảy ra trong đầu óc của mình khi nghe từng câu nhạc.

Theo dõi như thế nào? : Chỉ cần đọc từ từ, chậm rãi từng câu, từng câu, cùng lúc với nghe nhạc. Chỉ cần đọc thật chậm thôi là theo kịp nhịp nhạc. Có cỡ 1, 2 chỗ hơi nhanh một tí, có lẽ khi nghe mọi người sẽ nhận ra.

________________

(piano)

(0:00)

Cuối tháng Tám.

Chiếc thuyền buồm trắng nhè nhẹ lướt.

Biển Địa Trung Hải không gợn một con sóng.

Gió êm đềm như nhung.

(0:15)

Cuối tháng Tám.

Mèo nằm dài trên hiên.

Những ngôi nhà trắng muốt đón những làn hơi nước sực nồng mùi muối.

(0:28)

Cuối tháng Tám.

Tình yêu tôi bay tới

Trên đôi cánh nhẹ như nắng

Và thơm mùi olive.

(0:35)

Cuối tháng Tám.

Tôi nói gì để ngợi ca

Những mùa hè rực rỡ.

Những đàn chim nhè nhẹ bay qua.

Và cây bách vẫn đứng lặng nhìn ra biển.

Để cho những rung động vi tế của thinh không nhập vào từng tế bào.

Rồi nắng lên trên những tán cây cao.

Nắng nhẹ xuyên qua tầng mây mỏng.

(0:50)

Cuối tháng Tám.

Tôi bơ vơ giữa thời gian.

Không gian chỉ có gió và gió.

Lạo xạo với những viên cuội xanh, tôi đi trên những ngón chân.

Cho đến khi ra tới bờ biển.

(1:04)

Gió cuốn đến quanh tôi.

Gió choàng quanh người tôi như những sợi chỉ.

Rồi gió bện thành một tấm áo.

Tôi hát lên cho gió nghe những lời vu vơ.

Cho đến khi một người con gái đến.

Rồi lay tôi dậy.

____________________

(violin, piano)

(1:26)

Tôi muốn nói với em những điều đẹp nhất.

Rằng em đẹp như những ngày cuối tháng Tám.

Mùa Hạ trôi qua trong giấc mơ còn mùa Thu đang tới trên đôi cánh nhẹ như nắng.

(1:41)Rằng em mỉm cười như làn nước Địa Trung Hải trong vắt và không một cơn sóng dợn ngang.

(1:48)

Nhưng tôi đuổi theo những giấc mơ và chẳng bao giờ bắt được.

Những mùa tôi mất khi tôi đi qua những vùng trời không thực.

Tôi hát nên những khúc ca

Khi những mùa lần lượt trôi qua.

Khi những ngày buông xuống, tôi đứng thâu trọn vào người.

Và mặt trời những ngày cuối tháng Tám chiếu rọi những tia nắng nhẹ xuống.

__________________

(piano)

(2:17)

Cuối tháng Tám.

Tôi mơ thấy mình ngồi trên một bờ đá có một cây nguyệt quế to.

Tình yêu tôi bay đến. Rồi tình yêu tôi bay đi.

Để lại những dư vị nhẹ nhàng.

Như những bọt sóng nhẹ lăn tăn trên bờ đá cuội.

(2:37)

Cuối tháng Tám.

Thời gian êm đềm.

Như món cá sốt kem bày trên một bàn ăn phủ tấm vải trắng.

Dao nĩa và một ly rượu vang mời gọi một người vừa từ biển trở về.

Cuối tháng Tám.

Lòng tôi yên bình.

__________________

(2:53)

Tôi thẫn thờ phát hiện ra mình đang ngồi bên bờ biển.

Gió vẫn nhẹ nhàng đưa đẩy mùi olive tươi từ xa xăm tới.

Tôi nằm xuống và chợt cảm thấy lười nhác như những đợt sóng Địa Trung Hải.

(3:08)

Em mặc một chiếc váy màu xanh trứng chim

Đội một chiếc mũ cỏ.

Nắng nhè nhẹ xuyên qua để lại những đốm nhỏ trên chiếc váy.

Tôi biết nói gì hơn khi những ngày tháng Tám qua trong yên lặng.

Tôi vẫn không nói gì cho tới khi tháng Tám lụi tàn.

(3:28)

Tôi hát nên những khúc ca

Khi những mùa lần lượt trôi qua.

Cho tới khi lời hát của tôi trở nên lạc điệu

Tôi nhận ra đã đến những ngày cuối tháng Tám.

_______________________

(3:43)

Cô gái đã đánh thức tôi dậy khi tia nắng đầu Thu rọi xuống mặt biển.

Hoàng hôn mùa Hạ đã tắt từ lâu.

(3:57)

Cô hái cho tôi những bông hoa cúc nhỏ mọc ven bụi rậm.

Rồi mỉm cười thật tươi.

Trong cơn uể oải tôi chỉ muốn biến thành Địa Trung Hải.

(4:10)

Tôi đã nói với cô

Rằng những ngày cuối tháng Tám thật dễ chịu.

(4:17)Rằng tôi muốn nằm ngủ như những con mèo ở Athens.

Trong những phút giây cuối cùng của mùa Hạ.

(4:25)

Cuối tháng Tám.

Tôi được nhận một nụ cười trong lành nhất mùa Thu.

(4:35)

Trong lành và thơm mùi olive.

__________________

Quỳnh: Sao ở quán cafe người ta lại không để những bài hay như vầy chứ?

Hình Greek Salad và Feta cheese của chị Bò đi Hy Lạp, hình trớt quớt không liên quan.

Những gì lụn bại

Ai đó chạy theo tôi qua con đường sỏi đá vắt qua những cánh đồng

Và vòng qua những cồn cát

Dẫn tới bờ biển.

Gió thổi những cây dù đâm chệch choạc lên bầu trời xanh

Nghiêng nghiêng một trưa nắng

Tôi đứng bên hàng dương

Lắng nghe tiếng sóng.

Nhưng khi tôi nói

Sóng chẳng nghe gì cả.

Những gì lụn bại

Tôi thả hết lên trời

Cho nó bay lên những nỗi buồn

Và chui vào bụng những con cừu mây

Và tiêu hóa sạch trơn trong đó

Và mọi thứ trở thành những nỗi buồn

Hay là trở thành niềm vui.

Những gì chìm sâu dưới biển

Cứ để chìm dưới đó

Chẳng có ai để moi lên

Cũng chẳng ai khiến các người phải moi lên.

Gió đột ngột thổi mạnh

Cây dù nhỏ màu đỏ tôi đang cầm trên tay

Bị giằng ra một cách thô bạo

Và mắt tôi cố níu lấy những hình ảnh cuối cùng của nó trước khi nó chìm như dĩ vãng vào chân trời đang ngả màu olive.

Tôi cố nói

Nhưng sóng át lời tôi

Và thời gian trôi nhanh vùn vụt

Những con số méo mó hiện lên

Và tôi đứng sững trong cơn im lặng cũng bị biến dạng.

Ai đó đuổi theo tôi

Theo sau ngay sát lưng tôi

Và nói những điều không thật

Nhưng những gì đã mất

Thì cũng đã mất rồi

Những gì còn lại

Đang bốc hơi

Và thành những đám mây nhỏ.

Và ước gì tôi ngồi xuống được để mà khóc.

Nhưng tôi đang bồng bềnh giữa biển

Chẳng có chỗ nào để ngồi

Cũng chẳng có chỗ để đứng

Chỉ có nước

Phủ lấy toàn thân tôi

Và nâng tôi lên trên mặt biển rộng.

___________________

Đi thi TOEFL và về trong nhục nhã.

___________________

Making waves - Rob Gonsalves.