Những gì lụn bại

Ai đó chạy theo tôi qua con đường sỏi đá vắt qua những cánh đồng

Và vòng qua những cồn cát

Dẫn tới bờ biển.

Gió thổi những cây dù đâm chệch choạc lên bầu trời xanh

Nghiêng nghiêng một trưa nắng

Tôi đứng bên hàng dương

Lắng nghe tiếng sóng.

Nhưng khi tôi nói

Sóng chẳng nghe gì cả.

Những gì lụn bại

Tôi thả hết lên trời

Cho nó bay lên những nỗi buồn

Và chui vào bụng những con cừu mây

Và tiêu hóa sạch trơn trong đó

Và mọi thứ trở thành những nỗi buồn

Hay là trở thành niềm vui.

Những gì chìm sâu dưới biển

Cứ để chìm dưới đó

Chẳng có ai để moi lên

Cũng chẳng ai khiến các người phải moi lên.

Gió đột ngột thổi mạnh

Cây dù nhỏ màu đỏ tôi đang cầm trên tay

Bị giằng ra một cách thô bạo

Và mắt tôi cố níu lấy những hình ảnh cuối cùng của nó trước khi nó chìm như dĩ vãng vào chân trời đang ngả màu olive.

Tôi cố nói

Nhưng sóng át lời tôi

Và thời gian trôi nhanh vùn vụt

Những con số méo mó hiện lên

Và tôi đứng sững trong cơn im lặng cũng bị biến dạng.

Ai đó đuổi theo tôi

Theo sau ngay sát lưng tôi

Và nói những điều không thật

Nhưng những gì đã mất

Thì cũng đã mất rồi

Những gì còn lại

Đang bốc hơi

Và thành những đám mây nhỏ.

Và ước gì tôi ngồi xuống được để mà khóc.

Nhưng tôi đang bồng bềnh giữa biển

Chẳng có chỗ nào để ngồi

Cũng chẳng có chỗ để đứng

Chỉ có nước

Phủ lấy toàn thân tôi

Và nâng tôi lên trên mặt biển rộng.

___________________

Đi thi TOEFL và về trong nhục nhã.

___________________

Making waves - Rob Gonsalves.

Ai đó và quả chuông gió

Ai đó nói với em về những ngày xa xôi

Khi em treo những chiếc chuông gió lên đầu hồi của ngôi nhà nhỏ

Nghĩa là em đã treo những giấc mơ của mình lên

Và để cho đung đưa theo gió.

Ai đó nói với em về những buổi chiều đỏ

Khi mặt trời chiếu xiên góc vào cửa sổ

Những chiếc chuông gió khe khẽ rung lên lanh canh

Và đung đưa phản chiếu những tia nắng long lanh.

Ai đó nói với em về những buổi sáng mát lành

Khi em tỉnh dậy và nhìn qua cửa sổ

Thấy chim hót và con mèo đang hóng gió

Em có thấy luôn giấc mơ mình đang theo quả chuông nhỏ đung đưa.

Ai đó nói với em về cái nóng buổi trưa

Bỗng bất chợt một ngọn gió lùa mát rượi

Và tiếng chuông hay là tiếng giấc mơ đang vẫy gọi

Hãy đến đây cô gái nhỏ trong lành.

Ai đó nói với em về những giấc mơ xanh

Khi em ngủ trong một mùa hạ trắng

Những con ong vẫn bận rộn ngoài nắng

Những con mèo vẫn nằm dài dưới hiên.

Quả chuông gió khổng lồ

Treo giữa mặt hồ trong

Ai đó đang cùng em chèo một chiếc xuồng

Vớt những con cá vàng đang bơi lượn

Và những quả dưa chuột mọng nước đang ngâm dưới hồ.

Quả chuông gió khổng lồ

Đung đưa đung đưa

Và những giấc mơ

Bắt đầu cất cao tiếng hát.

_______________

Hình chụp ở Lễ Hội Mừng Xuân 2010.

Yume Juya

Cách đây nửa tháng, blogger Đông A giới thiệu bộ phim "Mười đêm mộng" (2006) làm theo nguyên tác "Mười đêm mộng" (夢十夜 - Yume Juya) của Soseki Natsume. Mình lân la hỏi han thì cũng được ai đó cho cái link download phim.

Truyện đầu tiên của Soseki mình đọc chính là "Mười đêm mộng" (bản An Nhiên dịch, sẽ dùng để trích dẫn phía sau). Mặc dù tác phẩm làm cho mình biết đến Soseki lại là "Tôi là con mèo" (吾輩は猫である*- Wagahai wa neko dearu) nhưng mình chưa đọc cuốn này bao giờ. Một lần ra Tràng Tiền Hà Nội, phân vân giữa hai cuốn "Tôi là con mèo" và "Truyện Genji" (Genji Monogatari), mình chọn cuốn Genji vì nó rẻ hơn.

Bộ phim làm năm 2006 (theo số ghi trên imdb, nhưng theo wikipedia thì chiếu năm 2007), gần tròn 100 năm (chính xác hơn một tí là khoảng 99 năm) ngày viết Yume Juya (từ 25/7 - 5/8/1908). Blogger Đông A không biết phát hiện ra hay đọc đâu đó một cách lý giải con số 100 này rất hay.

___________________

Tôi hỏi khi nào em lại đến.

-Mặt trời chắc chắn mọc rồi lại lặn. Rồi lại mọc, rồi lại lặn đi. Trong khoảng thời gian mặt trời đỏ đi từ Đông sang Tây, rơi từ Đông sang Tây, anh có chờ được chăng?

Tôi im lặng gật đầu. Nàng như thoát ra khỏi sự tĩnh lặng, nói bằng giọng mạnh mẹ hơn.

-Hãy chờ em một trăm năm.

-...

-Một trăm năm. Hãy ngồi bên mộ em và chờ nhé. Em sẽ đến gặp anh.

(Đêm thứ nhất)

___________________

Bộ phim mở đầu bằng một cuộc trò chuyện của Soseki và một cô gái (có lẽ là cô hầu). Cô gái hỏi về những giấc mơ trong "Mười đêm mộng" của ông, hỏi rằng khi nào nó sẽ được giải đáp. Soseki đáp: chắc một trăm năm nữa. Cô gái: Vậy thì có lẽ em phải tái sinh để chứng kiến việc đó. Soseki chỉ cười nhún vai.

Bộ phim là một chuỗi mười phim nhỏ sau phần mở đầu và cuối cùng là một phần kết thúc. Mười đạo diễn đảm nhiệm mười giấc mơ nhỏ cùng một đạo diễn làm phần mở đầu và kết thúc.

Mười câu chuyện của Soseki là mười câu chuyện siêu thực. Đã là siêu thực thì không thể hiểu được một cách trọn vẹn. Chính vì không thể hiểu được như vậy nên không phải giấc mơ nào cũng để lại ấn tượng. Mình chỉ cảm thấy những giấc mơ số một, ba, bốn, bảy, chín là nằm trong tầm với của mình. (lý giải theo lý thuyết dụng điển của Ngô Tự Lập là những giấc mơ đó như thế nào đó đã có chung một trường nhận thức với ký ức mình, sẽ bàn tới ở bài khác).

Ngôn ngữ của phim thể nào cũng phải khác truyện. Mười giấc mơ được mười đạo diễn khác nhau đảm nhiệm là mười phong cách điện ảnh hoàn toàn khác biệt. Giấc mơ của Soseki thường khá ngắn gọn và hàm súc. Vì thế để chuyển đổi cho trở thành một bộ phim bằng ngôn ngữ điện ảnh, các đạo diễn thường phải mở rộng các tình tiết ra một chút, khiến nhiều giấc mơ khác ít nhiều so với nguyên tác.

Thêm một điều đáng chú ý nữa, nguyên tác là do chính tác giả viết, nên nhiều khi Soseki không muốn bộc lộ hay chỉ bộc lộ gián tiếp những sự kiện của cuộc đời mình, ngay cả khi viết về những giấc mơ. Trong khi đó, những giấc mơ được chuyển đổi thành phim của các đạo diễn khác lại thể hiện khá nhiều khía cạnh của cuộc đời Soseki.

___________________

Giấc mơ thứ nhất được chỉnh sửa nhiều về ánh sáng. Bố cục gói gọn trong một căn nhà nhỏ, dường như là nhà trọ. Cách bài trí phong cảnh ngôi nhà khá đặc biệt khiến nhiều góc quay làm mình hay liên tưởng tới một cái sân khấu, cụ thể hơn là kịch Kobuki hay kịch Noh (nếu là Noh thì còn thiếu cái phông nền nữa thôi). Căn nhà có một chiếc đồng hồ đặc biệt, dường như là dấu chỉ cho thời gian, một chiếc furin (phong linh - chuông gió) như là những điều dễ bị một cơn gió rung động và một cánh cửa mở ra một khung cảnh đặc sệt chất mộng mị: một chiếc đu quay quay chầm chậm kọt kẹt theo thời gian.

Giấc mơ này có khung cảnh trái hẳn với liên tưởng của mình khi đọc. Mình hình dung ra một khung cảnh thoáng đãng hơn, thiên nhiên hơn, cụ thể là một khung cảnh ngoài trời, với vầng dương lướt trên đầu người đàn ông và người phụ nữ đang chết, chứ không phải một khung cảnh tù túng như vậy.

____________________

Phim về giấc mơ thứ ba bị lạm dụng quá nhiều hiệu ứng của phim kinh dị châu Á, điều này khiến mình không thích. Phim kinh dị (gọi toẹt là phim ma) của Nhật và Hàn hay dùng những hình ảnh ghê rợn làm người xem giật mình (ít thôi) và thấy ớn (là chủ yếu). Điều này khác với phim kinh dị của Hollywood, thường dùng hiệu ứng âm nhạc hay tạo không khí bằng việc xây dựng cốt truyện để chủ yếu làm người xem giật mình và ấn tượng chứ không để lại cảm giác ơn ớn cho người xem.

Về giấc mơ thứ ba trong nguyên tác của Soseki: đây là một giấc mơ về tội lỗi ám ảnh. Nó thật sự ám ảnh, với sự khắc họa rõ nét của tác giả đối với bóng tối và sự trĩu nặng.

Giấc mơ thứ ba cho độc giả thêm vài thông tin về những người con của Soseki.

___________________

Giấc mơ thứ tư được khắc họa khá dễ thương và có nhiều hình ảnh đậm chất siêu thực. Khi mình nói đậm chất siêu thực nghĩa là nó được tạo ra cùng kiểu với những bức tranh siêu thực như của Dalí.

Giấc mơ này khá là khác so với nguyên tác. Ở nguyên tác, Soseki chỉ nói về người cha. Ông mơ thấy cha ông vừa uống rượu vừa đi ra bờ sông vừa thổi sáo vừa ve vẩy một chiếc khăn vàng. Ông vừa đi vừa dắt theo một bầy trẻ, vừa nói sẽ biến chiếc khăn thành con rắn. Rồi cứ thế ông đi xuống sông. Soseki nghĩ rằng ông sẽ biến chiếc khăn thành con rắn thật, vẫn đứng chờ bên bãi sậy. Nhưng đứng hoài vẫn không thấy cha quay lên.

Còn trong phim có vẻ như đạo diễn muốn nói về tuổi thơ của Soseki. Ông sinh ra là một đứa con không mong muốn, được cho đi làm con nuôi, và có lẽ hay bị ốm yếu quặt quẹo như trong phim. Phim ngắn về giấc mơ thứ tư thể hiện một Soseki thanh niên trở về một thị trấn nhỏ, hiu hắt, có lẽ nằm ở quá khứ, để tìm kiếm những kí ức của mình về những người bạn lúc nhỏ. Dường như đó là một kí ức về một tai nạn. Cô bạn gái mặc đầm đỏ đã tặng cho Soseki chiếc vỏ ốc khi ông đuổi theo đến tận bờ biển. Nhưng vì Soseki không nghe được tiếng bên trong chiếc vỏ ốc nên ông không thể đi theo cô và các bạn. Họ từ từ đi xuống biển theo tiếng hát và tiếng sáo của một người đàn ông (người nói sẽ biến chiếc khăn thành con rắn) rồi biến mất.

Mình rất thích khung cảnh bên bờ biển. Một bờ biển đậm màu cam, với những chiếc cánh quạt khổng lồ nằm bên bờ biển xoay chầm chậm. Soseki quỳ nhìn về phía biển, rồi một chiếc máy bay lao ầm xuống.

___________________

Giấc mơ thứ sáu được khắc họa khá hay và ấn tượng. Đó là một sự kết hợp giữa trào phúng Nhật, nhạc pop và phim cổ điển, trong khi nguyên tác của Soseki sặc mùi nghiêm túc và truyền thống.

Có thể nói giấc mơ thứ sáu ám chỉ một niềm cảm hứng cao độ thông qua việc miêu tả Unkei (một nhà sư, để lại nhiều tác phẩm nổi tiếng ở Todaiji - Đông Đại Tự) sáng tạo ra tác phẩm điêu khắc của mình.

___________________

Trong nguyên tác, mình không thích nhất là giấc mơ thứ tám. Vì mình chẳng hiểu gì cả. Giấc mơ thứ tám có lẽ là giấc mơ khó dựng phim nhất. Phim về giấc mơ thứ tám cũng vậy, nhiều chi tiết mình không hiểu được.

___________________

Còn trong phim, giấc mơ mình không thích nhất là giấc mơ thứ mười. Theo cảm quan của mình, nó được dựng một cách nhảm nhí và rẻ tiền quá.

Nhưng đó là cảm giác của mình. Tốt hơn hết vẫn là không nên chê bai một sản phẩm trí tuệ của người khác một cách thậm tệ quá.

___________________

Những cảnh cuối của bộ phim trở lại với cô gái ở đầu phim. Cảnh vật bây giờ không phải là thời Minh Trị nữa mà là Tokyo hiện đại. Cô gái mặc một chiếc váy, quấn khăn choàng cổ, cầm cuốn sách (Yume Juya), đứng giữa phố, trời tuyết rơi nhẹ.

"-Một trăm năm ... đã đến rồi ư? ... Hay là lại phải chờ thêm một trăm năm nữa?"

___________________

Lúc này tôi mới bắt đầu nhận ra một trăm năm đã đến rồi.

(Đêm thứ nhất)

___________________

*: ghi tiếng Nhật lòe bịp thiên hạ thôi chứ cóc biết chữ tiếng Nhật nào ngoài chữ A (あ) và chữ No (の).

All the things left

Those fingers

or a gentle breeze

Those blades of grass

or the waving flowers

Those ballads

or those dance moves

started from the dying dawn

till the golden dusk.

Softly I dropped

resembling a flock of sparrow

gathering morning dew on a green meadow.

Too long too long

was the road.

All the things mysterious

I keep in my mind.

All the things left

Still are faraway.

In the dreams,

have there been so many nonsenses.

In those dreams which are perished when the new day is dawning,

has there been so much madness,

have there been so many bombastic speeches,

have there been beams of light twinkling here and there.

- What are you doing here, in this sparkling Paris?

- I am chasing these yellow butterflies.

- Didn't you go so far to this Paris for chasing stuff?

Why not trying some delicious baguette on the hill of Monmartre?

- No. I don't want to become like those Greek columns,

those solid columns supporting the weighty roofs.

Why don't pick those succulent ripe oranges

hanging down from above?

All the things left

Are not these glistenning oranges?

Please come you back when the winds have filled up the sky,

when the clouds have all melted like chocolate heating tenderly on fire.

Organic compounds are combusted.

All things are the rising smoke.

Ashes are not the things left?

I know after the storm

All the things left

Are all silence.

______________

chữ after cuối cùng đọc là ạp-tớ nghe sẽ giống thơ lục bát hơn. :D

tranh Here Comes the Flood - Rob Gonsalves.

Những gì còn lại

Những ngón tay

Hay là làn gió

Những ngọn cỏ

Hay là những đóa hoa

Những bài ca

Hay là những vũ khúc

Cất lên từ lúc

Bình minh sắp tàn

Hoàng hôn nắng vàng

Tôi rơi nhè nhẹ

Như bầy chim sẻ

Ghé tìm sương mai

Con đường quá dài

Ai đi ai đi ai đi

Cho hết.

Những gì huyền bí

Nằm ở trong đầu

Những gì còn lại

Ở tít mai sau.

Có những người nói những điều vô nghĩa trong những giấc mơ

Những giấc mơ khi sắp bắt đầu úa tàn lúc ngày sắp đến

Có những điều quay cuồng

Có những lời hoành tráng

Có những ánh sáng lóe lên ở đây và ở kia.

Này người kia

Ngươi làm gì ở Paris

Tôi đuổi theo những cánh bướm vàng

Sao đến Paris mà lại đuổi bướm

Mà không ăn những chiếc baguette ngon lành ở khu Montmartre?

Không tôi không muốn trở thành như những chiếc cột Hy Lạp kia

Những chiếc cột cứng đơ

Chẳng làm gì ngoài việc chống đỡ những mái vòm nặng trĩu

Sao chẳng hái những quả cam chín mọng

Thòng xuống từ trên mái nhà kia?

Những gì còn lại

Phải chăng là những quả cam vàng?

Hãy trở về khi trời nổi gió

Khi những đám mây bắt đầu tan ra như sôcôla đun trên lửa nhỏ

Những chất hữu cơ bắt đầu bốc cháy

Còn lại gì ngoài những đợt khói bay lên?

Tro tàn?

Một khi cơn bão đi qua

Những gì còn lại

Chỉ là lặng im.

________________

Tranh Bedtime Aviation - Rob Gonsalves.

Những gì huyền bí

Những gì huyền bí

Như một chiếc ô

Tỏa ra trong gió

Giữa ruộng bắp ngô

Ai ngồi dưới tán

Cây bắp khổng lồ

Hát vang điệu khúc

Như ngàn sóng xô

Hay tôi ngồi nghĩ

Phải chăng tình cờ

Về nơi ầm ĩ

Giữa đời nhấp nhô.

Những gì huyền bí

Tôi cất trong đầu

Như chim đập cánh

Bay đâu về đâu?

Tìm ra một thứ

Như một cuộc chơi

Giữa đường đứng lại

Ngồi nghỉ xả hơi.

Hai tay ta nắm

Điều huyền bí kia

Như tay ta nắm

Lấy một phép chia

Chia ra hai nửa

Nhị nguyên? Nhất nguyên?

Yêu Ly rút kiếm

Cắm phập vào tim.

________________

Yêu Ly : thích khách nước Ngô thời Xuân Thu.

Công tử Quang (con vua Ngô Chư Phàn) giết vua Ngô vương Liêu (con Dư Muội, Dư Muội là em của Chư Phàn), lên ngôi lấy hiệu Hạp Lư (có sự giúp đỡ của Ngũ Tử Tư). Con Liêu là công tử Khánh Kỵ trốn sang nước khác, chiêu nạp kẻ hào kiệt, kết liên với lân quốc đợi thời cơ về Ngô báo thù. Hạp Lư nghe tin lo ăn không biết ngon, nằm không được yên, nghe tiếng Yêu Ly yêu hùng bèn nghĩ kế dùng Yêu Ly để giết Khánh Kỵ.

Để Khánh Kỵ tin, vua Ngô bèn dùng khổ nhục kế khép Yêu Ly vào tội rồi chặt mất tay phải, giết chết cả vợ con. Yêu Ly gặp Khánh Kỵ, xin chiêu nạp để cùng báo thù vua Ngô. Khánh Kỵ tin dùng và kết làm tâm phúc.

Đến khi Khánh Kỵ đưa binh sĩ và thuyền bè xuôi dòng sông tiến đánh Ngô. Khánh Kỵ cùng ngồi chung thuyền với Yêu Ly, Yêu Ly nhằm lúc gió thổi mạnh cầm giáo đâm suốt bụng Khánh Kỵ. Kỵ xách ngược Yêu Ly lên dìm đầu xuống nước 3 lần rồi lại để lên trên đầu gối, cúi nhìn rồi cười mà bảo rằng: "Thiên hạ còn có dũng sĩ dám cả gan đâm ta !". Quân sĩ bèn xúm lại đâm Yêu Ly, Khánh Kỵ gạt đi mà bảo rằng: "Người này là dũng sĩ! Chớ nên trong một ngày mà để chết 2 dũng sĩ của thiên hạ. Đừng giết hắn làm gì, nên tha cho hắn về Ngô để tỏ lòng trung của hắn."

Sau đó, Yêu tự cho là mình bất nhân, bất nghĩa, bất trí: "Vì đạo thờ vua mà giết cả vợ con, thế là bất nhân; vì vua mới mà giết con vua cũ, thế là bất nghĩa; nên việc cho người mà đến nỗi tàn hại cả thân thể, cả vợ con, thế là bất trí. Đã phạm ba điều ấy, còn mặt nũi nào mà đứng trên cõi đời nữa!" nên tự sát chết.

[wikipedia]

Những sai biệt so với Địa Trung Hải và những suy nghiệm về nơi để tìm thời gian đã mất

Bầy cừu vàng

Chẳng con nào trắng

Gặm cỏ trên cánh đồng hoang.

Đàn bò màu rượu vang

Nhởn nhơ trên bờ cỏ cát.

Những ruộng nho

Trải dài tít tắp

Những quả nho xanh

Trĩu trên những giàn không cao.

Những người Chăm

Mặc chiếc áo dài lấm bụi

Dắt những con trâu đen.

Những đàn dê

Tai màu trắng

Gặm tất cả những gì vớ được.

Những con cò trắng nhỏ xíu

Chẳng to như hồng hạc

Khẽ đáp xuống ruộng lúa dài.

Những vườn thanh long trĩu quả

Dưới cái nắng chang chang

Đất khô cằn cỗi

Gió biển từng đợt trong lành

Ai sẽ hái những quả thanh long cho vào giỏ?

Ta mang gì trên lưng sau đợt đi bộ dài trên bờ biển đêm?

Từ những cơn sóng có tiếng nói với ta:

Hãy trút bỏ quần áo

Như những cơn gió Tây Nam ào ào thổi

Không có thời gian mà chờ

Không có thứ gì để mất

Không có thứ gì để được

Chẳng phải ngại ngần

Hãy biến thành làn gió.

Khi tôi nằm xuống đất

Vạn sự lặng im

Khi tôi dỏng tai lên

Có thứ gì chuyển động

Như là những linh hồn cây cối

Như là những ngày và đêm vùn vụt trôi qua

Như là nước Chiêm Thành xưa cũ.

Khi tôi trút bỏ quần áo

Có tiếng lao xao gì đó trên trời

Khi tôi chẳng còn gì cả

Cơn gió như hóa thành tôi.

Tội lỗi thành những làn hơi và bay lên trời

Ngày vui như những cánh chim trắng cuốn theo những làn gió

Nghĩa là cuốn theo tôi.

Làm gì có những cây olive to

Làm gì có thức vang thơm ngát.

Những quả thanh long đỏ hồng

Thành những ngọn đèn soi sáng

Io son divino! Io son l'oblio!
Io sono il dio che sovra il mondo

Umberto Giordano

Thời gian trôi đi vùn vụt

Này đây da thịt của ta

Này đây linh hồn của ta

Thân thể ta là cái Đẹp

Linh hồn của ta là nguồn suối

Ai gieo vào đầu ngươi ý nghĩ ta không đẹp như nhành hoa kia

Như ngọn gió kia

Như dòng nước kia

Như tiếng chim đang hót váng ngoài xa xa?

Cát sỏi khô cằn

Da thịt ta đầy bụi đất

Ai đã mang ta đến đây?

Ai sẽ rời bỏ ta đi?

Ai ta sẽ bỏ lại trong quên lãng?

Thời gian chẳng có để mà mất

Ta bay cao

Như chưa bao giờ được bay

Dòng suối chảy như chưa bao giờ được chảy

Còn da thịt ta phát ra ánh hào quang.

Chẳng có gì để che giấu

Vì chưng sống là một diễm phúc

Vì chưng biết rằng mình không thấp kém hơn một đóa hoa là một hiểu biết tuyệt vời.

_____

Ảnh chụp ở Ninh Thuận.